تاریخ: ۱۳۹۵/۶/۲
آیین سخنوری و نگرشی بر تاریخ آن
هدف همه ی کوشش‌ های سخنور، نفس آدمی‌ است. زیرا نفس آدمی ‌است که می ‌خواهد ایمان و اعتقاد به وجود آورد... سخنران باید بداند که این نفس، چه اثراتی دارد و چه تاثیراتی می ‌پذیرد و ببیند که چه کسانی از چه نوع سخنانی اثر می ‌پذیرند. هر سخنی دارای تاثیری خاص بر شنوندگان است.

 
 
 
 

نام کتاب: آیین سخنوری و نگرشی بر تاریخ آن

نویسنده: علی اکبر ضیائی

مشخصات چاپ: تهران، انتشارات امیرکبیر، 1373، 227 صفحه.

اين كتاب با نگرشي تاريخي به موضوع سخنوري به مراحل مختلف شكل گيري و تحول آن اشاره مي ‌كند. مؤلف در صفحات 39 تا46، وظایف خطیب را به نقل از افلاطون، این چنین برمی‌‌شمارد:

1) روانشناسی: هدف همه ی کوشش‌ های سخنور، نفس آدمی‌ است. زیرا نفس آدمی ‌است که می ‌خواهد ایمان و اعتقاد به وجود آورد... سخنران باید بداند که این نفس، چه اثراتی دارد و چه تاثیراتی می ‌پذیرد و ببیند که چه کسانی از چه نوع سخنانی اثر می ‌پذیرند.          

2) شناخت انواع سخن و تاثیر هر یک بر شنوندگان: هر سخنی دارای تاثیری خاص بر شنوندگان است. مثلاً سخنان حماسی، باید بگونه ای خاص بیان گردند و سخنان عاطفی، بگونه ای دیگر و با خواصی دیگر.

3) نیروی حافظه در سخنوری: اين نكته  اهمیت بسیار دارد، چه بسا که سخنور، بدون دعوت قبلی به سخنرانی دعوت شود. کمال سخنور در این است که از حفظ بگوید. مثال و قصه ی فراوان بداند. ذهنش مخزن اشعار لطیف باشد و بر سخن مسلّط.

4) خطیب متعهد: او وظیفه دارد که سخن از قلب بگوید. زیرا در این صورت، سخنش بر قلب می‌نشیند. از نظر شکل و شمایل هم بگونه ای باشد که موجب نفرت مردم نشود.

5) فصاحت و بلاغت در کلام: مفهوم بودن عبارات، استعمال جملات کوتاه، ساده و در عین حال استوار و دلنشین. شمرده تلفظ کردن لغات، داشتن آهنگ مطلوب (در کلام)، کوتاه و بلند کردن سخن در مواقع لزوم، در موفقیت سخنور نقشی اساسی دارد.

متنوع ساختن کلام، روان و طبیعی بودن عبارات، تکرار پاره ای مطالب در صورت ضرورت یا ادای توضیح بیشتر در موقع لزوم، استفاده از شواهد، امثال و حِکَم و سخنان بزرگان، بطوری که از حد نگذرد، از عوامل توفیق در امر سخنرانی است.

هم‌چنین سخن به مقتضای حال و مقام گفتن، آن جا که مجلس دانشمندان و سالخوردگان است، سخن در سطحی و آن جا که مجلسِ جوانان است، در سطح دیگر. به اطناب و ایجاز کلام در مواقع ضروری، توجه شود که هر کدام در جای خود لازم است.

6) سخنور باید موقع شناس باشد: به تعبیر افلاطون، سخنور بايد بداند که سخن را چه موقع باید شروع کند و کجا باید درنگ نماید و موقعیت مناسب برای به کار بردن سبک موجز یا سبک هیجان انگیز و یا حزن آور و سایر اقسام سخن، کدام است.

منبع: كتاب ‌شناسي توصيفي تبليغ ديني در ايران، سید محسن میرسندسی