حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ چهارشنبه ۴ ارديبهشت     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
25 ربیع؛ روز صلح امام حسن(ع) و معاویه:
 صلح امام حسن علیه‌السلام؛ ضامن بقاى اسلام
بندهاى قرارداد مصالحه كه از سوى امام حسن علیه‌السلام مطرح شده، داراى امتيازات بسيارى است و منشور اصلاح و انقلاب تدريجى را پى‏ ريزى مى‏ نمايد. امام علیه‌السلام در اين قرارداد، كوشيد پرده از چهره معاويه بردارد و تبليغات دروغينى كه جهت...

 


 
 
 
 
زندگى سراسر افتخار امام مجتبى علیه‌السلام جلوه ‏هاى زيبا و پرشكوهى داشت. او در روز پانزدهم رمضان سال سوم هجرى پا به عرصه وجود گذاشت.

هفت‏ سال در دامن پرفيض رسول خدا صلی الله علیه‌ و آله از چشمه‏ هاى زلال نبوت بهره برد. وحى الهى فكر و انديشه او را شكل داد و اعماق جانش را جهت‏ بهره‌دهى به اسلام و مسلمانان آماده ساخت. سپس سى ‏سال حوادث تلخ و شيرين بعد از رحلت پيامبر وى را از تجربه‏ هاى گران بهره‏ مند ساخت. در سال چهلم هجرت، هدايت كشتى اسلام در سخت‏ ترين موقعيت به عهده‌ی او گذاشته شد. آن امام معصوم با كمترين آسيب و تلفات امت اسلامى را رهبرى كرد، توطئه‏ هاى بزرگ و خطرناك بنى ‏اميه را نقش بر آب ساخت، مانع نابودى اسلام و برنامه‏ هاى حيات بخش آن شد و پيش بينى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را تحقق بخشيد.

برخورد زيباى امام حسن علیه‌السلام در قصه صلح افتخار بزرگى در تاريخ اسلامى بر جاى گذاشت. نويسندگان و تحليل گران بسيارى به آن پرداخته و ابعاد گوناگون آن را بررسى كرده ‏اند. گروهى همانند شيخ راضى آل ياسين(ره) كتابى در 374 صفحه تدوين كرده، آن را «صلح الحسن‏» ناميده ‏اند و جمعى نيز در صفحات بيشتر يا كمتر به ترسيم تلاش‌هاى اين سرور جوانان بهشت پرداختند.

بيعت‏ با امام مجتبى علیه‌السلام

بيعت‏ يكپارچه مردم كوفه و نمايندگان قبيله‏ هاى مختلف در مسجد كوفه در روز بيست و يكم ماه رمضان سال چهلم هجرت بعد از شهادت مولى الموحدين حضرت علی علیه‌السلام وحشت ‏بزرگى در دل معاويه و حاكمان شام پديد آورد.

آنان احساس كردند توطئه ترور آن بزرگ‌مرد به طرفداران اهل‌بيت عصمت و طهارت عزمى راسخ‏ تر بخشيد و آنان را در استمرار راه خويش مصمم‏ تر ساخت.

توطئه‏ هاى معاويه

با شنيدن اخبار فوق، معاويه ياران و نزديكان خويش هم‌چون عمروعاص، قيس بن اشعث، وليد بن عقبه و عتبة بن ابى‏ سفيان و... را فراخواند. او نشستى تشكيل داد و درباره چگونگى برخورد با حكومت نوپاى امام حسن علیه‌السلام و براندازى آن با آنان به مشورت پرداخت. معاویه گفت: چنان‌چه انديشه ‏اى اساسى جهت‏ براندازى حكومت علوى نكنيد، براى هميشه با تهديد مواجه خواهيم بود. پس از سخنان معاويه شورا برگزار شد.

رهآورد اين نشست تصميم‏ هاى زير بود كه بتدريج جامه‌ی عمل پوشيد:

1) فرستادن جاسوس جهت اغتشاش و آشوب و ايجاد ناامنى؛

2) تطميع و تهديد نيروهاى ارشد نظامى و لشكريان امام مجتبى علیه‌السلام مانند عبيدالله بن عباس و قيس بن سعد؛

3) ارسال گشتى‏ هاى رزمى در اكيپ‏ هاى كوچك و بزرگ جهت ضربه زدن و ايجاد رعب و وحشت در مرزهاى حكومت علوى مانند حمله به بسر بن‏ارطاة و كشتن دو فرزند كوچك عبيدالله بن عباس به نامهاى عبدالرحمان و قثم در شهرهاى يمن يا مكه؛

4) شايعه‌ صلح قبل از تحقق آن و تبليغات گسترده در اين زمينه؛

5) انتشار شايعه‏ هاى بى ‏اساس چون كشته شدن قيس بن سعد بن عباده و افراد ديگر؛

6) شايعه پناهندگى بعضى از شخصيت‏ هاى سياسى و نظامى حكومت امام حسن مجتبى علیه‌السلام؛

7) جنگ روانى تمام عيار عليه كارگزاران صالح و متعهد و دلسوز آن حضرت در شهرهاى مختلف؛

8) فعال شدن ستون پنجم و نيروهاى وابسته اموى و افراد ناراضى در شهرهاى كوفه، كربلا، بغداد، مكه و مدينه.

انگيزه‏ هاى صلح

توطئه‏ هاى فوق سبب شد تا حكومت تازه نفس امام مجتبى علیه‌السلام گرفتار مقابله و برخورد با آنان گردد، از برنامهريزهاى دراز مدت و جابجايى نيروهاى خسته و ناتوان و غيرعلاقه‏ مند باز بماند و نتواند شالوده محكمى را پى‏ ريزى كند. از سوى ديگر، طولانى شدن معركه صفين به مدت هيجده ماه و كشته شدن حدود 70 هزار تن در ليلة‌الهرير و فقدان نيروهاى ارزشمند و صحابه بزرگ پيامبر صلی الله علیه و آله مانند عمار ياسر، هاشم مرقال، ثابت‏بن قيس، ذوالشهادتين و...، كه سابقه ‏اى درخشان در تاريخ اسلام داشتند و از همه مهم‌تر شهادت اميرمؤمنان علیه‌السلام در فروپاشى شيرازه حكومت تأثيری بسزا داشت.

مورخان گفته‏ اند: 36 تن از رزمندگان غزوه بدر، كه آخرين ستارگان تابناك ايمان و عقيده از زمان پيامبر صلی الله علیه وآله بودند، در نبردهاى جمل، نهروان و صفين به شهادت رسيدند كه ضربه ‏اى كوبنده بر پيكر لشگريان عراق بود.

امام مجتبى علیه‌السلام فرمودند: سوگند به خدا، من حكومت و خلافت را تسليم معاويه نكردم، مگر بدان سبب كه يارانى براى نبرد با او نيافتم. چنان‌چه همراهانى مى‏ داشتم، شب و روز با وى (معاويه) جنگ مى‏ كردم و (آن‌قدر) به نبرد عليه او ادامه مى ‏دادم تا خداوند بين ما حكم كند.

سبط اكبر رسول علیه‌السلام چنان مى‏ ديد كه جنگ شروع شود، به شكست نظاميان عراق مى‏ انجامد و معاويه بدين بهانه همه‏ دوستان اهل بيت علیهم‌السلام را خواهد كشت. از اين‌رو فرمود: «انى خشيت ان يجتث المسلمون عن وجه الارض فاردت ان يكون للدين ناعى»؛ من ترسيدم ريشه مسلمانان از روى زمين كنده شود، خواستم، براى پاسدارى و حفاظت از دين، نگاهبانى باقى بماند. در جاى ديگر فرمود: «فصالحت‏ بقيا على شيعتنا خاصة من القتل، فرايت دفع هذه الحروب الى يوم ما فان الله كل يوم هو فى شان»؛ حفاظت ‏شيعه از نابودى و كشته شدن، مرا ناگزير به مصالحه ساخت. پس مناسب ديدم جنگ را به روزى ديگر واگذارم. تكليف انسان بر اساس اوامر الهى هر روز به گونه ‏اى است و بايد آن را انجام دهد.

قرارداد صلح و شرط‌ هاى اساسى آن

به نوشته مورخان در سال 41 ه.ق، در يكى از ماه‌هاى ربيع‌الاول يا ربيع‌الثانى و يا جمادى‌الاولى، معاويه به وسيله عبدالله بن عامر و عبدالرحمان بن سمره نام ه‏اى به عنوان قرارداد صلح، براى حسن بن على علیه‌السلام فرستاد. اين نامه كاملاً سفيد بود و فقط در بالاى آن يك خط نوشته شده بود؛ «ان اشترط فى هذه الصحيفة التى ختمت اسفلها ما شئت فهو لك»؛ اين نامه را در خصوص قرارداد صلح فرستادم. من آن را امضاء كرده‏ ام هر شرطى را كه شما مى‏ خواهيد و صلاح مى‏ دانيد در آن بنويسيد. مورد قبول من است.

در پايان نامه، جهت اطمينان بيشتر سوگندهاى بزرگى ياد كرد، به امضاى همه بزرگان دربارش رساند. نامه فوق به دو گونه نقل شده، ما به جهت اختصار به نقل دوم مى‏ پردازيم كه بندهاى آن به صورت جداگانه ذكر شده است.

بندهاى قرارداد صلح

ماده اول: واگذار كردن حكومت ‏به معاويه به شرط آن كه بر اساس كتاب خدا و سنت پيامبر صلی الله علیه و آله و سيره و روش خلفاى شايسته عمل كند.

ماده دوم: خلافت ‏بعد از معاويه از آن حسن بن على علیه‌السلام است و چنان‌چه حادثه‏ اى براى او پيش آمد و او موفق نشد، حكومت از آن حسين علیه‌السلام است و معاويه حق ندارد، بعد از خود جانشين تعيين كند.

ماده سوم: دشنام دادن و نفرين به اميرمؤمنان علیه‌السلام در قنوت نماز ترك شود و كسى از آن حضرت جز به نيكى ياد نكند.

 ماده چهارم: همه مردم از هر رنگ و نژادى كه هستند و در هر جا زندگى مى‏ كنند، بايد از امنيت كامل برخوردار باشند و آن‌چه در گذشته انجام داده ‏اند مورد عفو قرار گيرد افراد به بهانه‏ هاى واهى مورد تعقيب واقع نشوند و با مردم عراق به خشونت رفتار نگردد.

ماده پنجم: ياران و شيعيان على علیه‌السلام در هر جا هستند، در امان باشند و به آن‌ها تعرضى نشود و جان و مال و ناموس و فرزند ايشان از امنيت كامل برخوردار باشد. معاويه بايد از تعقيب و سوء قصد به آن‌ها بپرهيزد، حقوق هر صاحب حقى را به خودش برساند و آن‌چه در دست‏ياران على علیه‌السلام است‏ باز پس گرفته نشود.

ماده ششم: هرگز عليه امام حسن و برادرش امام حسين علیه‌السلام و هيچ يك از خاندان اهل‌بيت علیهم‌السلام آشكارا و نهان توطئه ‏اى نكند (ستمى و آزارى نرساند) و در هيچ نقطه ‏اى از روى زمين براى آنان وحشتى ايجاد نكند.

ماده هفتم: در حضور معاويه اقامه شهادت نشود و معاويه حق ندارد خود را اميرمؤمنان بنامد.

ماده هشتم: از بيت‌المال كوفه، مبلغ پنج ميليون درهم مستثناست، آن مبلغ ربطى به قرار داد صلح ندارد. معاويه بايد بدهى‏ هاى بيت‌المال را بپردازد و بر اوست هر سال مبلغ دو ميليون درهم به برادرم حسين علیه‌السلام بدهد. بنى‏ هاشم را در بخشش‏ ها و عطاها بر بنى عبد شمس ترجيح دهد و هر سال يك ميليون درهم جهت فرزندان شهداى جنگ‏ هاى جمل و صفين و به آنانى كه در ركاب اميرمؤمنان علیه‌السلام به شهادت رسيده ‏اند، داده شود، و اين مبلغ بايد از ماليات مربوط به دارابجرد باشد.

شروط فوق در نامه‏ هاى رسمى امضاء نشده، رد و بدل گرديد. معاويه از شام به مسكن آمد و قرارداد صلح در آن‌جا به صورت علنى و رسمى در حضور بسيارى از مردم، خوانده شد، بعضى از مورّخان گفته ‏اند: عقد صلح در «بيت‌المقدس‏» و يا «ادرح‏» اجرا گرديد. اين دو قول قوت چندانى ندارد، زيرا مسكن محل تجمع نيروهاى نظامى دو طرف بود و فرماندهان عالى رتبه نيز حضور داشتند.

توضيحى پيرامون مواد صلح‌نامه

بندهاى قرارداد مصالحه كه از سوى امام حسن علیه‌السلام مطرح شده، داراى امتيازات بسيارى است كه در هر زمان، جايگاه والاى سياسى - الهى خود را باز مى ‏كند و منشور اصلاح و انقلاب تدريجى را پى‏ ريزى مى‏ نمايد. امام علیه‌السلام در اين قرارداد، كوشيد پرده از چهره معاويه بردارد و تبليغات دروغينى كه جهت تثبيت موقعيت اجتماعى او انجام گرفته، خنثى كند.

بند اول: اعمال و كردار وى را مخالف قرآن و سيره پيامبر صلی الله علیه و آله و خلفاى صالح دانسته و از وى خواسته است تا بعد از واگذارى حكومت، برنامه ‏هاى آينده خويش را بر اساس قرآن و روش پيامبر قرار دهد.

بند دوم: به موقت‏ بودن حكومت معاويه اشاره مى‏ كند و اين‌كه او نمى‏ تواند سرنوشت آينده مسلمانان را بر عهده گيرد، بلكه آينده از آن خود حضرت يا برادرش حسين علیه‌السلام و يا شورايى از مسلمانان است كه خط و مشى را تعيين مى‏ كنند.

بند سوم: بيانگر كينه معاويه به اهل بيت پيامبر صلی الله علیه و آله است او آغازگر سب و نفرين عليه شخصيتى هم‌چون على بن ابى‏طالب علیه‌السلام بود.

بند چهارم: بر بى ‏تقوايى، ستمگرى و نژادپرستى معاويه اشاره مى‏ كند و از او تعهد مى‏ گيرد امنيت را برقرار سازد و متعرض مردم، بويژه مردم عراق و علاقه‏ مندان به اهل بيت علیهم‌السلام، نگردد زيرا بسيارى از آنان حامى و ياور پدرش على علیه‌السلام بودند.

بند پنجم: خواستار حفاظت و امنيت ويژه ‏اى براى ياران على علیه‌السلام است و سپس تصريح مى‏ كند: بر معاويه است پاك‌باختگانى چون حجربن عدى، ميثم تمار، عمرو بن حمق و... را ارج نهد و حقشان را ادا كند، نه اين‌كه، به خاطر حق‏گويى، آنان را تعقيب كند و ترس و وحشت را حاكم سازد.

بند ششم: تأكيدى است ‏بر دو بند پيشين و هشدارى است ‏بر ترك توطئه آشكار و پنهانى حاكمان شام عليه امام و اهل‌بيت علیهم‌السلام، زيرا آنان مشعل هدايت اين امت‌اند و معلوم بود كه معاويه و بنى اميه براى رسيدن به اهداف شوم خود سراغ آنان را خواهند گرفت.

امام مجتبى علیه‌السلام در بند هفتم، بالاترين ضربه روحى را بر پيكر معاويه و بنى‏ اميه وارد كرده است، زيرا اولاً اقامه شهادت بايد نزد افراد عادل، مطمئن و مورد وثوق انجام گيرد و معاويه از اين خصال نيك به دور است. مرحوم مجلسى در اين باره مى‏ نويسد: شهادت بايد نزد حاكم عادل و قاضى فصل (تميزدهنده بين حق و باطل) اقامه شود و درباره او اطمينان حاصل شود كه حق را احيا و با باطل مبارزه مى‏ كند. امام با آوردن اين قيدها خواسته است، معاويه را فاقد صفات مذكور معرفى كند.

ثانياً اگر معاويه خود را اميرالمؤمنين نداند، مسلم امام مجتبی علیه‌السلام، كه خود يكى از افراد مؤمن است، تحت ولايت و سرپرستى او نخواهد بود به همين ترتيب، ديگر افراد متدين، متعهد و دلسوز شيعه. پس در آن صورت او حقى بر گردن هيچ مؤمنى پيدا نخواهد كرد.

اما بند هشتم كه در برگيرنده مسايل مالى، بيت‌المال، پرداخت‏ سالانه به حسين بن على علیه‌السلام و پرداخت ‏بدهى‏ هاى حضرت و رسيدگى به بازماندگان شهداى صفين و جمل است، از اساسى‏ ترين شروط قرارداد صلح به شمار مى‏ آيد.

نقد و بررسى

علامه باقر شريف قرشى شرط هشتم قرارداد صلح را غير واقعى مى‏ داند، زيرا طبق استدلال ايشان، بيت‌المال در اختيار امام مجتبى علیه‌السلام بود و درخواست معنا ندارد و ديگر اين‌كه اين بند با سيره اميرالمؤمنين علیه‌السلام كه بيت‌المال را هر شب مى‏ روبيد، سازگار نيست. در پاسخ بايد گفت اولاً امام علیه‌السلام با اين حركت، صداقت‏ خويش را ثابت كرد و براى هميشه از اتهام اختلاس بيت‌المال رهايى يافت و هيچ كس نتوانست آن حضرت و برادرش و ديگر دست‌اندركاران حكومتش را متهم كند.

ثانياً مگر مى ‏شود مملكتى كه گرفتار جنگ‏ هاى پرهزينه ‏اى هم‌چون صفين و جمل و... بود و پيوسته به اسب، شتر، لباس و شمشير و سپر و نيزه نياز داشت پشتوانه ‏اى در بيت‌المال نداشته باشد؟ آن هم جنگى كه بيش از هشتاد هزار نيرو و جنگ‌جو در آن شركت جسته است.

ثالثاً سيره على علیه‌السلام افزون كردن بيت‌المال است «توفير فيئكم عليكم‏» به طورى كه پشتوانه‏ اى قوى براى مسلمانان باشد و فئ غنائم، ماليات و زكوات را شامل مى‏ شود.

رابعاً صدقات و حق فقرا، كه على بن ابى ‏طالب علیه‌السلام آن را نگه نمى‏ داشت و به فقرا مى‏رساند و سعى مى‏ كرد چيزى از آن را نگاه ندارد، جزئى از بيت‌المال عمومى كشور بود نه همه آن.

و اما در مورد درخواست 2000000 درهم در سال براى امام حسين علیه‌السلام، بايد توجه داشت كه اين مبلغ براى مصرف شخصى خود امام حسين علیه‌السلام نبوده، بلكه جهت فقرا و درماندگان هزينه مى‏ شد، زيرا خانواده‏ هاى فقير و آبرومندى در كوفه بودند كه غير از امام و برادرش علیه‌السلام كسى آن‌ها را نمى‏ شناخت.

نكته قابل توجه اين‌كه چون دين و بدهكارى امام مجتبى علیه‌السلام مربوط به بيت‌المال بوده از اين رو پرداختنش را به معاويه محول مى‏ كند.

بنابراين، روشن شد كه شرايط و موارد صلح‌نامه بسيار دقيق و اساسى بود و با درايت و پيش‌بينى امام مجتبى علیه‌السلام انجام گرفته است.

قرارداد مصالحه و اعلان آن، چنان‌چه در پانزدهم ربيع‌الاول سال 41 ه.ق انجام گرفته باشد، خلافت و حاكميت آن حضرت پنج ماه و 24 روز به طول انجاميده است و اگر در 25 ربيع‌الآخر واقع شده باشد، حكومت آن حضرت هفت ماه و چهار روز طول كشيده است و بالأخره اگر 25 جمادی‌الاولى باشد، هشت ماه و چهار روز شده است.

منبع: سایت تبیان

 

 
تاريخ: ۱۳۹۵/۱۰/۴
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
دوره مسیحیت
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
کارگاه مطالعات سینمایی
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal