حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ چهارشنبه ۵ تير     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پایگاه فرهنگی تبلیغی رسالات:
 پاسخ به چند شبهه در مورد تفاوت مردان و زنان در اسلام
زنان و مردان در نوع هوشيارى با هم متفاوت هستند. مردان، هوشيارى با ديد متمركز دارند و زنان هوشيارى با حواس و ديد باز. همين مسأله در نوع قضاوت مرد و زن تأثير مى‏‌گذارد. مردان در صدور رأى تمام جوانب مخفى را مى‌‏بينند اما خانم‌‏ها به اشد مجازات فكر مى‌‏كنند، زيرا همان گونه كه در ابراز...

متن سؤال: چرا در احاديث معصومين علیهم‌السلام گفته شده با زن مشورت نكنيد. آيا احاديث معصومين مانند قرآن در همه زمان‌‌ها صادق است؟ چرا نقلي آمده كه حضرت علي علیه‌السلام و حضرت فاطمه سلام الله علیها به شوخي هر يك برتري‌هاي خود را مي‌گفتند و پيامبر صلی الله علیه و آله حضرت علي علیه‌السلام را برتر دانستند. اين به خاطر برتري كلي مردان است؟ چرا گفته شده كه اگر سجده به غير خدا واجب مي‌‌شد، سجده زن بر شوهرش بود؟ چرا بر عكس نه؟ چرا این احادیث گویی ارزش زن را کلاً پایین می‌آورد و گویی همه کاره مرد است؟ آیا واقعاً این‌طور است؟ یعنی خدا این‌قدر که مرد را دوست دارد زن را نه؟

متن پاسخ: هیچ یک از مواردی که عنوان نمودید معیاری بر ارزش‌گذاری زن در مقابل مرد نیست بلکه اشاره‌ای لطیف به واقعیاتی دارد که اگر مدنظر قرار بگیرد سبب تعالی زندگی و ارزشمندی شخصیت زن و مرد است. توضیح هر یک از موارد فوق به طور مجزا خدمتتان ارائه می‌گردد.

1) مشورت با زنان

قبل از اين‌که به جواب سؤال بپردازيم لازم است روایتی را که سبب به وجود آمدن شبهه نهی از مشورت زنان شده است ذکر کنیم و به تببین آن بپردازیم. عبارتی از امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه آمده است که عنوان می‌دارد؛ «اياك و مشورة النساء فان رأيهن الى افن و عزمهن الى وهن»؛ از مشورت با زنان بپرهيز که رأي آنان ناقص و تصميم آنان سست است. لازم است تذکر دهیم که عبارت فوق قسمتي از وصيت اميرالمومنين علي عليه‌السلام به فرزندشان امام حسن عليه‌السلام است که در نهج‌البلاغه آورده شده است و در روايت ديگري اضافاتي دارد که در نهج‌البلاغه به آن اشاره نشده است. در روايت بحار اين گونه است: «إِيَّاكَ وَ مُشَاوَرَةَ النِّسَاءِ إِلَّا مَنْ جَرَّبْتَ بِكَمَالِ عَقْلٍ فَإِنَّ رَأْيَهُنَّ يَجُرُّ إِلَى الْأَفَنِ وَ عَزْمَهُنَّ إِلَى وَهَن...»؛ از مشورت با زنان غير از مواردي که به کمال عقل آزمايش شده‌اند بپرهيز که رأي آنان ناقص و تصميم آنان سست است. همان گونه که آيت‌الله جوادي آملي تذکر مي‌دهند «چنين تعبيرهايى به لحاظ غلبه خارجى موضوع در زمان بيان آن است. يعنى در آن زمان كه زنان از تعليم و تربيت صحيح محروم بودند. در صورتى كه اگر شرايط درست براى فراگيرى آن‌ها در صحنه تعليم و تربيت فراهم شود، اگر غلبه بر عكس نشود، لااقل غلبه با مردان نخواهد بود تا منشأ نكوهش گردد. يعنى اگر زنان در پرتو تعليم صحيح و تربيت وزين پرورش يابند و چون مردان بينديشند و چون رجال تعقل و تدبر داشته باشند تمايزى از اين جهت با مردها ندارند و اگر گاهى تفاوت يافت شد، همانند تفاوتى است كه در اين مورد بين خود مردها نيز مشهود است. مثلاً اگر زنان مستعد به حوزه‏‌ها و دانشگاه‌‏هاى علمى راه يابند و همانند مردان به فراگيرى علوم بپردازند و در دروس مشترك آگاهى كامل يابند ديگر نمى‌‏توان گفت رواياتى كه در نكوهش زنان آمده و احاديثى كه در پرهيز از مشورت با آن‌ها وارد شده و ادله‏‌اى كه در نارسايى عقول آنان رسيده اطلاق دارد و هيچ‏‌گونه استثنايى نسبت به زنان دانشمند و محقق ندارد بلكه قطعاً اين‌گونه زنان، مستثنا خواهند بود و در اين زمينه تمايزى با مردها ندارند.»

نکته ديگر آن‌که روايت در مقام نهي از مشورت در امور خاص (مانند حکومت‌داري يا قضاوت و ...) یا اموری که به او مربوط نیست نه مطلق مشورت. اميرالمؤمنين علي عليه‌السلام در ادامه همين وصيت مي‌فرمايد: «...وَ لَا تُمَلِّكِ الْمَرْأَةَ مِنْ أَمْرِهَا مَا يُجَاوِزُ نَفْسَهَا فَإِنَّ ذَلِكَ أَنْعَمُ لِبَالِهَا وَ بَالِكَ وَ إِنَّمَا الْمَرْأَةُ رَيْحَانَةٌ وَ لَيْسَتْ بِقَهْرَمَانَةٍ وَ لَا تُطْمِعْهَا أَنْ تَشْفَعَ لِغَيْرِهَا»؛ زن را به بيش از آن‌چه راجع بخود او است بر كارها سر كار و صاحب اختيار مكن، زيرا زن چون گل لطيف است و کارگزار حکومتي نيست و او را براي شفيع شدن براي غير به طمع نينداز و... توضيح آن‌که در اين خطبه ضمن اشاره به لطافت زن (النساء ريحانه ليس بقهرمانه) عدم کارگيري زن به عنوان کارگزاري حکومت اشاره مي‌شود و از عدم قبول شفاعت زن در امور حکومتي سخن به زبان مي‌رود. از اين رو ممکن است منظور از مشورتي که در صدر خطبه مورد نهي قرار گرفته است مشورت در امور حکومتي و سياسي و قضايي باشد. چرا که اين امور نيازمند عقلانيت، شجاعت و دورانديشي ويژه‌اي است و چه بسا لطافت روحي و رواني زنان سبب اتخاذ تصميم احساسي گردد.

زنان و مردان در نوع هوشيارى با هم متفاوت هستند. مردان، هوشيارى با ديد متمركز دارند و زنان هوشيارى با حواس و ديد باز. همين مسأله در نوع قضاوت مرد و زن تأثير مى‏‌گذارد. مردان در صدور رأى تمام جوانب مخفى را مى‌‏بينند اما خانم‌‏ها به اشد مجازات فكر مى‌‏كنند، زيرا همان گونه كه در ابراز محبت سريع هستند در اعمال خشم هم شديد هستند. زنان از هر 100 محركه 90 محرك را درك مى‌‏كنند و ذهن آن‌ها معمولاً شلوغ‌‏تر از مردان است و از اين رو در تصميم‏‌گيرى‌‌‏ها با هم متفاوت هستند. اين متمركز بودن مردان و گستره‌نگرى زنان در تصميم‏‌گيرى‌‏هاى آن‌ها نقش زيادى دارد. زنان براى حل مشكل چندين راه حل را پيدا مى‌‏كنند لذا قدرت تمركز در يك راهكار و تصميم‌‏گيرى را ندارند. نكته ديگر اين‌كه زنان هميشه خواهان برقرارى ارتباط هستند. از اين رو تمايل دارند تا ديگران را در تصميم‌‏گيرى‌‏هاى خويش شركت دهند و چون سليقه‏‌هاى افراد گوناگون است روند انتخاب و تصميم‌‏گيرى زنان نسبت به مردان كه محور تصميم‏‌گيرى‌‏هاى آن‌ها، خودشان و قدرت تعقل آن‌هاست، كندتر خواهد بود. روان‌شناسان مى‏‌گويند: مردان در ابتدا خودشان تصميم مى‏‌گيرند و بعد آماده هستند كه بر مبناى اطلاعات ديگران تصميم خويش را تغيير دهند، اما زنان با دخالت دادن ديگران در تصميم‌گيري‌ها و در نظر گرفتن تمام سليقه‌‏ها و خواسته‌‏هاى افراد خانواده تصميم مى‏‌گيرند و سعى ‏مى‌كنند در تصميم‏‌گيرى‌‏هاى خود، نظر همه را تا حدى تأمين كنند. جان گرى روان‌شناس مشهور مى‌‏گويد: «مرد ابتدا هدف را پيدا مى‌‏كند، بعد حرف مى‌‏زند و زن حرف مى‌‏زند و بعد هدف را پيدا مى‌‏كند» البته ناگفته نماند که واقعيت فوق سبب برتري مطلق هوشي مرد بر زن نيست بلکه تفاوت هوشي زن و مرد را سبب مي‌گردد. بي‌شک سطح هوش هيجاني ،کلامي و هنري زنان بالاتر از مردان و در مقابل سطح هوش مکانيکي و رياضي و فلسفي مردان قوي‌تر است و يکي از رموز وظايف مادري و همسري در زن و وظايف اجتماعي و حکومتي در مرد مبتني بر همين تفاوت در هوش است. با اين بيان مشخص مي‌شود که اميرالمومنين علي عليه‌السلام در اين فراز از نامه 31 نهج‌البلاغه در صدد نكوهش زنان و ايراد نقص به آنان نيستند بلكه مى‌‏خواهند زنان و مردان را توجه دهند به اين كه اين دو جنس با توجه به ساختار آفرينششان متفاوتند و آگاهى از تفاوت‏‌هاى زن و مرد در نوع تصميم‏‌گيرى‌‏ها چه در عرصه خانواده و چه در سطح كلان آن يعنى اجتماع، باعث مرزبندى توقعات مى‌‏شود و در سايه اين آگاهى‏‌ها زنان و مردان سعى مى‌‏كنند به يكديگر فرصت داده و زمينه را براى تصميم‏‌گيرى صحيح و عقلانى فراهم سازند. بنابراين حضرت على ‏عليه‌السلام تفاوت‏‌هاى زن و مرد در تصميم‌‏گيرى را با بينشى هوشمندانه بيان فرموده‌‏اند: «اياك و مشاورة النساء فان رأيهن الى افن، و عزمهنّ الى وهن»؛ از مشورت با زنان بپرهيز كه رأى آنان زود سست مى‏‌شود و تصميم آنان ناپايدار است. ناپايدارى و سستى در تصميم‏‌گيرى زنان از يك سو به علت تأثير عواطف و احساسات بر آنان و از سوى ديگر همان گونه كه بيان شد برخاسته از ديد گسترده و باز (غيرمتمركز) آن‌هاست. و «وهن در عزم» ممكن است اشاره به كندى در تصميم‌‏گيرى آن‌ها باشد كه معمولاً به خاطر دخالت دادن ديگران در تصميم‌‏گيرى‌‏هاست. با اين توضيح روشن مى‌‏شود كه ممكن است دليل عمده منع مشورت با زنان از سوى معصومين‏ عليهم‌السلام و بزرگان، اين باشد كه مردم علاوه بر اين كه در تصميم‌‏گيرى‌‏هاى خويش نبايد عواطف و احساسات خودشان را در قلمرو عقل و قضاوت‏‌هاى خود دخالت دهند، بلكه بايد از نفوذ و دخالت عواطف و احساسات زنانه نيز ممانعت نمايند. اما با همه اين حرف‌ها از اين نكته نبايد غافل بود كه پرهيز از مشاوره با زنان به همه اصناف آنان برنمى‌‏گردد. بلكه زنانى كه به كمال عقلانى ‏رسيده‌‏اند از اين قاعده مستثنى هستند. چنان‌كه حضرت على ‏عليه‌السلام مى‌‏فرمايد: «اياك و مشاورة النساء الاّ من جربت بكمال عقل»؛ از مشورت با زنان بپرهيزيد مگر زنانى كه كمال عقل آنان آزمايش شده است. از اين حديث شريف اين نكته مهم فهميده مى‏‌شود كه حضرت در نامه 31 و نيز در خطبه‌‏اى كه زنان را ناقص‌‏العقل ياد مى‌‏كند، درصدد سرزنش و معيوب دانستن آنان نيست بلكه درصدد بيان اوصاف طبيعى زنان است و اگر نقصان عقل و ناپايدارى تصميمات زنان در سرشت و نهاد آن‌ها بود، با اين كمال عقل كه در حديث فوق آمد، منافات خواهد داشت، بنابراين حالت طبيعى زنان چنين است؛ اما زنانى هستند كه مى‏‌توانند عقل خويش را شكوفا كرده و تصميمات پايدار و جدى بگيرند. از اين گذشته اين قضيه مربوط است به عقل نظرى و عقل معاش كه ارتباطى با فضيلت ندارد. به عبارت ديگر اگر زن به خاطر ساخت فيزيولوژيكى و جنسيتى خود در مرحله مديريت اجرايى از مرد ضعيف‌‏تر است و عاطفه قوى وى عقل اجرايى و اجتماعى‌‏اش را تحت‌‏الشعاع قرار مى‌‏دهد، در نتيجه بديهى است كه مشورت با او در این زمینه‌ها نيز به صلاح نيست مگر اين كه عقل او در اين موارد، و به تجربه ثابت شده باشد. از اين رو همه زنان و به خصوص زنان تحصيل ‏كرده با آگاهى از اين تفاوت‌‏ها و شناخت حالات طبيعى خويش مى‌‏توانند قوه تعقل خويش را تقويت و عواطف و احساسات خويش را مهار نمايند و در تصميم‌‏گيرى‌‏ها پا به پاى مردان پيش روند. لذا رفتار عملى حضرت على ‏عليه‌السلام نيز بيانگر همين موضوع است كه آن حضرت بارها حضرت زهرا عليهاالسلام را مورد مشورت قرار مى‌‏دادند و يا امام حسين‏ عليه‌السلام در واقعه كربلا از حضرت زينب عليهاالسلام به عنوان مدیر اجرایی و جهت‌دهنده اصلی واقعه عظیم کربلا استفاده کردند. بنابراين زنان هم مى‏‌توانند به كمال عقل دست يابند و تصميماتى جدى و عقلانى بگيرند. در پايان شايان ذكر است كه اميرالمؤمنين تنها مشورت با زنان را منع نكرده است، بلكه با كسانى ديگر را هم منع كرده است كه از مجموع سخنان ‏امام علی عليه‌السلام و ديگر معصومين مى‌‏توان فهميد مشورت با افراد ترسو، بخيل، حريص، ضعيف‏‌الايمان، ضعيف‌‏العقل و... ممنوع است و در اين جهت فرقى بين زن و مرد نيست و اساساً جنسيت دخالتى در آن ندارد. بنابراين مهم‌‏ترين هدف مشورت، يافتن بهترين گزينه و شيوه‏‌هاى اجرايى است. لذا شخصى كه مورد مشورت قرار مى‌‏گيرد بايد شرايط و ويژگى‌‏هايى داشته باشد كه بتواند به دور از هر شائبه‌‏اى بهترين راه را توصيه و پيشنهاد نمايد از اين رو داشتن شرايط لازم و در نظر گرفتن آن‌ها به هنگام مشورت امرى لازم و ضرورى است.

2) برتری امام علی علیه‌السلام بر حضرت فاطمه سلام الله علیهما

در مورد روایاتی که به بررسی فضائل ائمه معصومین علیهم‌السلام می‌پردازد نیز جواب روشن است. بررسی فضیلت هیچ ربطی به جنسیت ندارد و تقوا و تقرب به خدا تنها میزان و معیار ارزش‌گزاری همه انسان‌ها و از جمله زن و مرد است. همان‌گونه که آسیه همسر فرعون به واسطه این خصیصه بر دیگر زنان و بسیاری از مردان عالم برتری یافت. به عبارت دیگر آیه شریفه «ان اکرمکم عند الله اتقاکم»؛ همانا ارزشمندترین شما نزد خدا باتقواترین شماست، ملاک اساسی ارزش‌گذاری را مشخص می‌کند. در مورد حضرت فاطمه زهرا و امیرالمومنین علی علیه‌السلام نیز اگر در مورد برتری یکی نسبت به دیگری روایتی وارد شده است به خاطر وجود اعمال و کردارها و یا زمینه‌هایی است که سبب ایمان و عمل بیشتر به خدا و تقرب به اوست. فضایلی مانند تقدم در ایمان به رسول الله، ولایت و وصایت و خدمات فراوان امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام که همه آن‌ها ربطی به جنسیت مردانه یا زنانه ندارد و هرکس در دو مؤلفه ایمان و عمل صالح پیشی بگیرد از نظر فضیلت نیز پیشی می‌گیرد.

3) سجده زن بر شوهر

براي فهم و درک نگرش اسلام به زن نبايستي به تلقي‌هاي التقاطي و ناشي از آداب و رسوم غلط اجتماعي رجوع کرد يا نگاه گزينشي به روايات کرد بلکه بايسته است در اين رابطه به آيات و روايات اصيل اسلامي مراجعه کنيم. در اين جهت سخنان گهربار پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله، آورنده اسلام، نقل مي‌شود. اين تعاليم ارزشمند در دشوارترين شرايط تاريخي براي زنان صادر شده‏ است؛ يعني، در زماني كه دختران را زنده به گور مي‏‌كردند و زن را مانند كالا به ارث مي‏‌بردند و مالك مي‌‏شدند و او را از هر گونه حقي محروم مي‏‌داشتند. پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله بدين وسيله بلندترين گام را در بدترين شرايط، براي احياي حقوق زن و پاس‌‏داشت كرامت انساني وي برداشته است:

(1) بهترين شما آن كسي است كه نسبت به زن خود، سازگارتر و خيرخواه‌‏تر باشد و من از همه شما درباره زنان خيرخواه‌‏تر هستم.

(2) زنان همانا خواهران، مادران، خاله‏‌ها و عمه‏‌هاي شما هستند و ريشه وجود شما از آنان است و بايد در اوج عاطفه و مهرباني با آنان رفتار شود.

(3) نسبت به زنان، باتقوا باشيد و در رعايت حقوق آنان و توجه به ايشان، پرهيزگاري کنيد؛ زيرا آنان امانت خداوند در دست شمايند و طبق دستور و قول پروردگار براي شما حلال و محرم شده‌‏اند. بر شما است كه حقوق آنان را مراعات نماييد و عادلانه و طبق عرف زمانه و شأن زنان، زندگي ايشان را تأمين كنيد.

(4) بهترين شما آن افرادي هستند كه با زنان خود، خوب و خوش باشند.

(5) ملعون و باز ملعون است آن كسي كه در تأمين زندگي همسر خود، كوتاهي كند و حقوق خانواده را ضايع و آنان را ناراحت كند.

آيه شريفه 228 سوره بقره بيان مي‌کند: « وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَ اللَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ»؛ و همانند وظایفى كه زنان بر عهده دارند، به نفع آنان حقوقى شايسته است و مردان را بر زنان مرتبتى است و خداوند توانا و حكيم است. در ذيل اين آيه شريفه روايتي نقل شده است که بر اساس آن پيامبر مکرم اسلام صلوات الله عليه در آن توصيه و تذکر و تأکيد بر لزوم متابعت شوهر و حفظ حقوق شرعي او مي‌نمايد و بعد از آن به منظور نشان دادن اهميت تبعيت از شوهر در حفظ حقوق خانواده عنوان مي‌دارد که اگر بنا بود سجده بر چيزي غير از خدا جايز باشد دستور مي‌دادم که زنان بر شوهرانشان سجده کنند. اين نکته در کنار توصيه‌هاي شديد و مؤکّد اسلام در مورد حقوق زن در خانواده و حفظ حرمت و احترام مادر و... نشان دهنده توجه اکيد به مقام و جايگاه هر يک از زن و شوهر است و به هيچ وجه به معناي ارزش‌گذاري کمتر زن نسبت به مرد نيست. اسلام به مرد می‌فرماید به زنت بسیار احترام کن و از خطاهای او چشم‌پوشی کن و شخصیت او را حفظ کن. هم‌چنین به زن دستور می‌دهد که نهایت احترام را از همسرت دریغ نکن. هم‌چنین بخاطر این‌که مرد رئیس خانواده است و در تصمیمات مهم خانواده باید حرف آخر را بزند تا نظام خانواده از هم نپاشد، تأکید بیشتری به زن در مورد احترام نسبت به شوهر شده تا جایی که در اين حديث تأکيد مي‌شود: «اگر قرار بود انسانی بر انسان دیگر سجده کند باید زن بر شوهرش سجده می‌کرد.» شاید این کلام در اول امر به مذاق خیلی‌ها خوش نیاید اما تحقیق نشان داده که در خانواده‌هایی که زنان احترام شوهر را رعایت نکرده‌اند و یا شوهر توانایی لازم برای اداره خانواده از نظر فکری را نداشته، فرزندان موفقی پرورش نیافته‌اند و این مطلب بسیار مهم است در حالی‌که در جامعه به آن توجه نمی‌شود. اهميت حفظ حقوق شوهر نه تنها در تعالي نهاد خانواده مؤثر است بلکه تاثير فراواني در بهداشت خانواده و جامعه از رذايل و فسادهاي مخرب ايفا مي‌کند.

منابع:

1) امام على بن ابى طالب عليه‌السلام، نهج البلاغه، 1 جلد، انتشارات دار الهجره قم، ص 406. 2) بحارالأنوار، ج 103، ص 253، باب 4، أحوال الرجال و النساء روايت 56.

3) زن در آيينه جمال و جلال، ص 3637.

4) روان‌‌شناس زن و مرد، دكتر محمد مجد، ص 101 و 97.

منبع: سایت eporsesh.com

تاريخ: ۱۳۹۴/۵/۲۷
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
کارگاه مطالعات سینمایی
دوره مسیحیت
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal