حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ شنبه ۲۹ تير     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پایگاه فرهنگی تبلیغی رسالات:
 بايسته‌هاي تبليغ ديني
علي علیه‌السلام: «بهترين سخن آن است كه نه ملال‌‌آور باشد و نه كم». يكي از عوامل گريز از مجالس تبليغ، سخنراني طولاني و خسته‌ كننده است. لذا امام علي علیه‌ السلام مي‌ فرمايند: «آفت كلام، طولاني بودن آن است» و فرمودند: «سخن همانند دواست، كمِ آن، منفعت دارد و زيادِ آن، كشنده است.»

مقدمه

عصر حاضر، دوره‌ی مواجه‌ی فرهنگ‌‌هاست و كاروان بشريت، به آن حد از رشد و دانايي رسيده كه به گفت­‌وگو با يكديگر بپردازد و تبادل فرهنگي، جايگزين تهاجم نظامي گردد. در عصري كه تكنولوژي ارتباطات، جهان را به صورت يك دهكده‌‌اي كوچك درآورده است و هر جامعه يا فردي مي‌‌تواند، از اوضاع ديگري بطور كامل، مطلع گردد. عصري كه ابزارهاي نوين و مدرن تبليغ و شيوه‌‌هاي جديد آن، بهره‌‌گيري از دانش روان­‌شناسي براي انجام تبليغ و استفاده از آخرين تجارب بدست آمده، سلاح كارآمدي است كه دشمنان براي رسيدن به اهداف شوم از آن بهره مي‌‌برند. در شرايطي كه يازده راديو با صد و ده زبان دنيا، بالغ بر چهل ­و چهار ساعت برنامه‌ی شبانه‌‌روزي بر عليه انقلاب اسلامي، تبليغات حساب­ شده دارد و تنها راديو واتيكان با سي­ زبان دنيا در شبانه­‌روز طي بيست ساعت برنامه ارائه مي‌‌كند و بالغ بر هزار نوع نشريه با تيراژ دو ميليارد نسخه و اعزام يكصد و پنجاه مبلّغ آشنا به زبان‌‌هاي دنيا در سراسر جهان به تبليغ مسيحيت مي‌‌پردازد.

حضور برنامه‌‌ريزي شده دشمن در عرصه‌‌هاي اطلاع‌‌رساني فرهنگي و هنري و عدم حضور ما موجب شد كه دشمنان چهره‌ی نوراني اسلام را مشوّه و كريه جلوه دهند و ظلم و تبهكاري را تحت عناوين حقوق بشر، دموكراسي و حمايت از آزادي، زيبا ترسيم نمايند.

لذا مسئوليت تبليغات ديني در عصر ارتباطات، بسيار سنگين و خطير است، كساني كه مسئوليت‌ جانشيني پيامبران را در تبليغ دين به عهده مي‌‌گيرند، ضروري است كه واجد شرايط و صفات لازم باشند و هر چه مي‌‌توانند بايد توان خويش را بالا برده و از همه‌ی امكانات استفاده نمايند، اين دستور خداوند متعال است: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ»؛ [اي مؤمنان] تا مي‌توانيد در برابر آن‌­ها [كفار] همه‌ی نيروها و توان خود را آماده كنيد... (سوره‌ی مبارک انفال؛ آيه شريفه 60)

مقاله حاضر، در راستاي بيان بعضي از بايسته‌‌هاي تبليغ تدوين شده است.

اهميت تبليغ دين 

«الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالاتِ اللَّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلا اللَّهَ وَ كَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا»؛ [پيامبران] کساني هستند که پيام­‌هاي خدا را مي­‌رسانند و از او مي­‌ترسند و از هيچ‌­کس جز خدا نمي‌ترسند و خدا براي حسابرسي کفايت مي‌­کند. (سوره مبارکه احزاب، آيه شريفه 39)

واژه تبليغ برگرفته از ابلاغ، به معني رسانيدن است و هنگامي كه ارتباط با رسالات الله پيدا مي‌‌كند، به معناي رساندن آن­‌چه كه خداوند به عنوان دين بر پيامبر صلی الله علیه و آله نازل نموده به ديگران مي‌­باشد. قرآن كريم براي تبليغ كلمات بلاغ، انذار، تبثير، تخويف، هدايت، ارشاد، دعوت و امر به معروف و نهي از منكر، بكار برده كه هر يك به بُعدي از ابعاد تبليغ اشاره دارد.

شكّي نيست كه تبليغ دين، انجام رسالت الهي و مسئوليت‌ جانشيني پيامبران است و اهميت تبليغ دين به گونه‌‌اي است كه خداوند براي انجام آن، پيامبران را انتخاب نمود و آن‌­ها نيز در انجام اين رسالت الهي از خداوند استمداد مي‌‌طلبيدند. چنان‌كه حضرت موسي علیه‌السلام وقتي مأمور شدند براي تبليغ دين به سوي فرعون بروند، عرضه مي­‌دارد «...رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي، وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي، وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي، يَفْقَهُوا قَوْلِي...»؛ خداوندا! شرح صدر عطايم فرما [سينه‌­ام را وسعت بخش] و تبليغ دين [کارم] را براي من آسان گردان و گره از زبانم بگشاي تا مردم سخنم را درك كنند. (سوره مبارکه طه، آيات شريفه 28ـ25)

اهميت تبليغ به اندازه‌­اي است كه در قرآن کريم آمده است: «...َمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَميعاً...»؛ ...هر كس شخصي را از مرگ نجات دهد، گويي همه مردم را زنده نموده است... (سوره مبارکه مائده، آيه شريفه 35)

پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله نيز به هنگام اعزام اميرالمؤمنين علیه‌السلام به سفر تبليغي فرمودند: «علي ‌جان به خدا سوگند اگر خداوند بوسيله تو يك نفر را هدايت كند، براي تو از هر آن‌چه كه آفتاب بر او مي‌‌تابد، بهتر است». حضرت زهرا سلام الله علیها درباره ارزش تبليغ دين و احكام الهي مي‌­فرمايند: «خداوند زمين تا عرش را پر از لؤلؤ و مرجان كرده و در اختيار من قرار مي­‌دهد.»

بايسته‌هاي تبليغ دين

1) علم و آگاهي

«قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ»؛ بگو: اين راه من است. از روي بصيرت و آگاهي [مردم را] دعوت به سوي خدا مي­‌كنم. (سوره مبارکه يوسف، آيه شريفه 108)

كسي مي‌‌تواند يك مكتب را تبليغ و تبيين كند كه حقيقتاً آن­ را شناخته و بدون تحريف به مردم عرضه كند. مبلّغ بايد در حدّ خودش دين را بشناسد؛ «لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا ...»؛ تا در دين آگاهي يابند و چون بازگشتند قوم خود را انذار کنند... (سوره مبارکه توبه، آيه شريفه 122) اگر كسي مي­‌خواهد وارد عرصه تبليغ شود، اول بايد تفقّه در امور دين پيدا كند و اندوخته­‌هايي در حوزه‌­هاي تفسير، كلام و فقه كسب نمايد. مطالب و معارف را كه براي تبليغ انتخاب مي‌‌كند، خود كاملاً درك كند، سپس به انذار و تبشير مردم بپردازد و اگر كسي خود مطلبي را به خوبي درك نكند، نمي‌‌تواند به ديگران تفهيم نمايد.

ذات نايافته از هستي بخش/ كي تواند كه شود هستي‌‌بخش

علي عليه‌‌السلام فرمودند: «بپرهيز از اين‌كه در چيزي سخن بگوئي كه راه آن­ را نمي‌‌داني و از حقيقت آن آگاهي نداري.»

يا در جاي ديگر مي‌­فرمايند: «سخن گفتن در موردي كه نمي‌‌داني و از آن آگاهي نداري رها كن» و در بياني ديگر فرموده‌­اند: «هيچ خيري در سخن جاهلانه نيست.»

اصولاً‌ قرآن کريم انجام امور، بدون علم و آگاهي را سخت مورد نكوهش قرار داده است؛ «وَلا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ...»؛ و چيزي را که بدان علم نداري دنبال نکن... (سوره مبارکه اسراء، آيه شريفه 36)

انجام تبليغ بدون اطلاع و آگهي، نه تنها مسيّر نيست بلكه چه بسا موجب گمراهي و انحراف مي‌‌گردد؛  «فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ...»؛ پس چه كسي ظالم‌­تر است از شخصي كه بر خدا افتراء مي‌‌بندد تا مردم را بدون علم گمراه كند؟ (سوره مبارکه انعام، آيه شريفه 144)

امروز در سايه انقلاب اسلامي، بيشتر مردم از تحصيلات خوبي برخوردارند. در دورافتاده‌‌ترين روستاهاي كشور، وسايل ارتباط جمعي و دانشجويان و افراد تحصيل ­كرده حضور دارند، لذا بالا رفتن سطح آگاهي مردم از يك­سو و سيل شبهاتي كه در جهان معاصر، دين و انديشه‌‌هاي ديني را مورد تهاجم قرار داده و شبهات گسترده­‌اي پيرامون خدا، معاد، وحي، امامت و... طرح شده، وظيفه مبلّغين ديني را در شناخت دقيق اصول و فروع و شبهات، سنگين‌‌‌تر كرده است. امروز جوان تحصيل­ كرده انتظار دارد كه مبلّغ محل او، پاسخ­‌گوي نيازهاي ديني و شبهات و پرسش‌هايش باشد، لذا مبلّغ نه تنها بايد عالم و آگاه بر دين و معارف آن باشد بلكه بايد با مطالعه و تحقيق، هر روز بر اندوخته‌‌هاي علمي خود مدام بيافزايد تا بتواند پاسخگوي مردم در امر دين باشد. لذا خداوند، پيامبرش را توصيه فرمود كه بر اندوخته‌­هاي علمي خود بيافزايد؛ «...وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا» ...و بگو پروردگارا! بر علم و دانش من بيافزاي (سوره مبارکه طه، آيه شريفه 114)

2) حُسن خُلق

«فَبِما رَحمَة مِنَ اللهِ لِنتَ لَهُم وَ لَو كُنتَ فَظّاً غَليظَ القَلبِ لَانفَضُّوا مِن حَولِكَ...»؛ پس به رحمت الهي در برابر آنان نرم و مهربان بودي و اگر خشن و سنگدل بودي، بي‌­شک از اطراف تو پراكنده مي‌­شدند... (سوره مبارکه آل ­عمران، آيه شريفه 159)

بدون شك، اخلاق نيكو و برخورد مشفقانه، زمينه انجام تبليغ مؤثر را ميسّر مي‌‌سازد و موجب مي‌‌شود گفتار و نصايح در دل مستمعين نفوذ كند، لذا خداوند متعال، يكي از ابزار مؤثر موفقيت پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله در تبليغ دين و جذب مردم را، حُسن خلق او معرفي نموده و در مقابل مي‌­فرمايد: «وَ لَو كُنتَ فَظّاً غَليظَ القَلبِ لَانفَضُّوا مِن حَولِكَ...»؛ و اگر خشن و سنگدل بودي، بي‌­شک از اطراف تو پراكنده مي‌­شدند... (سوره مبارکه آل ­عمران، آيه شريفه 159)

و در جاي ديگر به نبي مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله توصيه شد كه نسبت به مؤمنين مهربان باشند؛ «...عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ»؛ ...نسبت به مؤمنين رئوف و مهربان است (سوره مبارکه توبه؛ آيه شريفه 128)

سلام كردن، محبت، استقبال، بدرقه، برخورد نيكو، احترام به مردم، تواضع، رفق و مدارا، گذشت، مشورت و... از مواردي است كه رعايت آن­‌ها در معاشرت با مردم، در هنگام تبليغ ديني، سفارش مؤكد شده است. خداوند متعال پيامبرش را اين­گونه معرفي مي‌‌كند: «لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ...»؛ همانا شما را پيامبري از خودتان آمد که رنج و زيانتان بر او گران است، به [هدايت] شما اصرار دارد... (سوره مبارکه توبه، آيه شريفه 128)

آن‌­قدر مردم را دوست دارد كه حاضر است بخاطر اين محبّت و دلسوزي، جان خود را فدا كند؛ «لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ أَلّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ»؛ شايد تو از اين‌كه مشرکان ايمان نمي‌‌آورند، مي‌‌خواهي جان خود هلاک سازي؟ (سوره مبارکه شعرا، آيه شريفه 3)

3) سعه صدر

«قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي، وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي»؛ از آن‌­‌جا كه انجام تبليغ دين بدون شرح صدر امكان ندارد لذا حضرت موسي علیه‌السلام وقتي كه براي تبليغ دين الهي مأموريت يافت عرض كرد: «گفت: پروردگارا! سينه‌‌ام را وسعت بخش، و كارم را برايم آسان گردان» (سوره مبارکه طه، آيات شريفه 26ـ25)

مبلّغ بايد مشكلات را كوچك شمرده و قدرت تحمل در مقابل سختي‌‌ها، اهانت‌‌ها، بي‌‌احترامي‌‌ها را داشته باشد و از شرايط نامساعد، عدم پذيرش، حتّي اهانت ديگران دلسرد نگردد.

لذا خداوند به پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله خطاب فرمود: «اَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ»؛ آيا ما به تو شرح صدر نداديم [سينه تو را فراخ نکرديم]؟ (سوره مبارکه شرح؛ آيه شريفه1)

متهم ساختن پيامبر صلی الله علیه و آله به سفاهت، كذب، ضلالت، سحر و كهانت، اگر چه دل پيامبر صلی الله علیه و آله را مي‌‌آزرد، اما از صبر و بردباري و استقامت او نمي‌‌كاهيد چون كه فرمان خدا اين چنين بود؛ «...فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ...»؛ ...پس [مردم را به سوي حق] دعوت كن، و همان­‌گونه که دستور يافته‌­اي پايداري کن... (سوره مبارکه شوري، آيه شريفه 15)

4) اخلاص

«وَ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ»؛ و بر اين [رسالت] اجري از شما طلب نمي­‌کنم؛ پاداش من جز بر خداوند جهانيان نيست. (سوره مبارکه شعرا، آيه شريفه 109)

اخلاص در عمل، رمز موفقيت يك مبلّغ است زيرا مؤثر واقعي خداوند است و اگر تبليغ براي خدا و در راه خدا انجام گيرد، قطعاً تأثيرخواهد داشت‌. منطق همه انبياء اين بود كه ما فقط از خداوند چشمداشت مزد و اجر داريم، علما هم‌ كه ‌وارثان انبياء در تبليغ دين‌ هستند، از انبياء ارث‌ مي‌‌برند؛ «...لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَ لا شُكُورًا»؛ ...ما از شما هيچ پاداش و سپاسي نمي­‌خواهيم. (سوره مبارکه انسان، آيه شريفه 9)

بدون شك ريا، چشمداشت به مال مردم، اظهار علاقه به سفره رنگين مردم، تمجيد از هداياي مردم، احترام ويژه به صاحبان مال و مقام و... تأثير سخن را پائين مي‌‌آورد و مبلّغ را پيش مردم ذليل مي‌‌نماياند. امام باقر علیه‌‌السلام ‌مي‌­فرمايند: «اهل طمع نباشيد كه ذليل خواهيد شد». مبلّغ بايد در اين هدف بزرگ و الهي، براي تأمين معاش زندگي مادّي خود، فقط به خداوند و فضل و عطاي او چشم داشته باشد.

تو بندگي چو گدايان به شرط مزد مكن/ كه خواجه خود روش بنده‌­پروري داند

در مناجات شعبانيه عرضه مي‌‌داريم: «خدايا زيادي و كمي زندگي من به دست توست، نه به دست غير تو.»

هرگز نبايد مبلّغ هيچ‌­كس را به خاطر فقر و گم­‌نامي از خود براند و به هيچ­‌كس بخاطر قدرت و مقام احترام بگذارد. خداوند به پيامبرش صلی الله علیه و آله فرمود: «وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ...»؛ و کساني را که سحرگاهان و شامگاهان پروردگار خود را [به مناجات] مي‌­خوانند و رضاي او را مي‌­جويند، از پيش خود مران... (سوره مبارکه انعام، آيه شريفه 52)

5) تبليغ عملي (هماهنگي عمل با گفتار)

«أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ ...»؛ آيا مردم را به خير و نيکي فرا مي‌‌خوانيد و خود را فراموش مي‌­کنيد؟ (سوره مبارکه بقره، آيه شريفه 44)

تبليغ‌ گاهي زباني‌ و گاهي عملي است و تبليغ عملي بهترين نوع و مؤثرترين روش تبليغ دين‌ است.

مبلّغ در صورتي در تبليغ و هدايت مردم مؤفق خواهد شد و كلام او تأثير در دل­‌ها دارد و موجب تغيير در رفتار و كردار خواهد شد كه عمل او هماهنگ با گفتار او باشد.

خداوند متعال در موارد متعدد، كساني كه ديگران را تبليغ مي‌‌كنند اما عمل آن­‌ها بر خلاف گفتار آن­‌هاست به شدت سرزنش نموده‌ است؛ «كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لا تَفْعَلُونَ»؛ نزد خدا بسيار موجب خشم است كه سخني بگوئيد كه عمل نمي‌‌كنيد. (سوره مبارکه صف، آيه شريفه 3)

«لِمَ تَقُولُونَ مَا لا تَفْعَلُونَ»؛ چرا آن‌­چه را كه خود انجام نمي‌‌دهيد، به ديگران مي‌‌گوئيد؟ (سوره مبارکه صف، آيه شريفه 2)

امام صادق علیه‌‌السلام هم در يك بيان نوراني مي­‌فرمايند: «مردم را با عمل خود تبليغ كنيد تا آن‌ها از شما ورع و تقوا و تلاش و نماز و خير را در عمل ببينند». روش تبليغ واقعي دين، تبليغ عملي است كه عمل و زبان مبلّغ هماهنگ باشد.

اقامه نماز نيز يك نوع تبليغ عملي دين است. لذا درباره امام حسين علیه‌السلام مي‌‌خوانيم: «شهادت مي‌‌دهم تو اقامه نماز كردي [نه اينكه مردم را فقط با زبان دعوت به نماز كردي]». امام صادق علیه‌السلام در يك بيان نوراني ديگر فرمودند: «عالِم اگر به علم خود عمل نكند، موعظه‌‌هاي او در دل­‌ها تأثير ندارد، همان­‌طوري كه باران از كوه صفا مي‌‌لغزد و روي آن نمي‌‌ماند.»

اگر بخواهيم مبلّغ اسلام باشيم بايد عمل ما هماهنگ با گفتار، باشد و الّا نه تنها در مردم تأثير نمي­‌گذارد بلكه اثر منفي دارد، حتي موجب گمراهي مي‌‌شود.

امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: «اگر عالم به علم خود عمل نكند، براي او جز كفران نعمت و دوري از خدا، چيز ديگري نصيب او نمي‌‌شود؟» و در بيان نوراني نبي مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله اين‌­گونه تبليغ، فسادش بيش­‌تر از صلاحش مي­‌شود؛ «من عمل علي غير علم كان ما يفسد اكثر مما يصلح»؛ مبلّغي كه اهل عمل نباشد و عمل با گفتار او فرق داشته باشد هيچ­‌گاه به هدف خود نمي‌‌رسد.

نبي ‌مکرّم ‌اسلام صلی الله علیه و آله به اباذر فرمودند: «اي اباذر قصه كسي كه مردم را به دين خدا دعوت مي‌‌كند اما خود اهل عمل نيست، مانند كسي است كه تيراندازي مي‌‌كند، بدون آن‌كه كماني داشته باشد، در نتيجه تير او به هدر مي‌‌رود.»

6) شجاع و خداترس

«الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالاتِ اللَّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَلا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلّا اللَّهَ...» ([پيامبران] کساني هستند که پيام‌­هاي خدا را مي‌­رسانند و از او مي­‌ترسند و از هيچ­‌کس جز خدا خوفي ندارند... (سوره مبارکه احزاب، آيه شريفه 39)

مبلّغ بايـد در بيـان حـق شجـاع باشـد و در امر تبليغ دين و هدايت مردم، آن­‌چه كه لازم است، بگويد و در اين راه از هيچ كس هراسي نداشته باشد. مبلّغ در تبليغ دين بايد رضا خداوند را مدّ نظر داشته باشد و نبايد به خاطر مصالح و منافع شخصي و ترس از خدشه‌­دار شدن موقعيت اجتماعي، از گفتن حق چشم‌‌پوشي كند. «...وَ لا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ...»؛ ...و از هوس‌­هايشان پيروي نكن... (سوره مبارکه مائده، آيه شريفه 49) حضرت علي علیه‌السلام در اين باره فرمودند كه: «زيان­‌كارترين مردم كسي است كه بتواند حق را بگويد، اما نگويد.»

7) ارتباط عاطفي و صميمانه

«وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ»؛ و براي آن مؤمناني که تو را پيروي کرده‌­اند بال [محبّت] بگستر. (سوره مبارکه شعرا، آيه شريفه 215) اين تعبير كنايه از برخورد با مردم توأم با محبت و مهر و ملاطفت است همان ­گونه كه پرندگان هنگامي كه مي‌‌خواهند به جوجه‌‌هاي خود اظهار محبت كنند، بال­‌هاي خود را گسترده و آنان را زير بال و پر مي‌‌گيرند تا در برابر حوادث احتمالي مصون بمانند و هم از تشتّت و پراكندگي حفظ شوند. پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله هم مأمور شدند تا مؤمنان را زير پر و بال خود بگيرد.

در سيره پيامبر صلی الله علیه و آله آمده است: «پيامبر نسبت به افراد مهربان و بر همگان عطوفت داشت.»

نبي‌ مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله اگر كسي به مسجد نمي‌‌آمد، احوال او را مي‌‌پرسيدند و اگر مريض مي‌‌شد، به عيادت او مي‌‌رفتند و اگر مشكلي برايش پيش مي‌‌آمد، در رفع مشكل او اقدام مي‌‌كردند. روش پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله اين بود كه به ديدار انصار مي‌‌شتافت و درباره اوضاع و احوال آنان سؤال مي‌‌كرد. هيچ­ كس با پيامبر صلی الله علیه و آله سخن نمي‌‌گفت مگر اين‌كه: تمامي چهره حضرت به سوي او متوجه مي‌‌شد.

8) آراسته و منظّم

مبلّغ بايد از نظر ظاهر، ظاهري آراسته و نظيف داشته باشد و از نظر نظم، سر وقت به مسجد برود، سر وقت سخنراني و سر وقت تمام كند، تأخير در حضور به موقع در صورت تكرار، اثرات منفي بر جاي خواهد گذاشت.

پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله در آراستگي ظاهري و رعايت نظم بسيار مقيّد بودند؛ «همواره در آئينه مي‌‌نگريست و موهايش را شانه مي‌‌زد.»

مرتب مسواك مي‌‌كردند و در استفاده از بوي مطبوع، مشهور هستند و پولي كه پيامبر صلی الله علیه و آله براي عطر مصرف مي‌‌كردند، بيش‌­تر از پولي بود كه براي آذوقه خرج مي‌‌كردند.

9) توجه به زمان و مكان و مخاطب

«ما گروه انبيا مأمور شديم كه به اندازه عقول و فهم مردم سخن بگوئيم.»

سخن مبلّغ بايد مطابق با زمان و مكان و مخاطب باشد، به گونه‌‌اي كه مخاطب حس كند، آن سخن براي اوست.

شهيد مطهري مي‌­گويد: «مبلّغ بايد با منطق روز و زبان و افكار روز، آشنا شده و از همان راه به هدايت بپردازد. مطالب و مسائلي كه در تبليغ مطرح مي‌‌شود، بايد مطابق با نيازهاي مخاطب انتخاب شود. تبليغ بدون شناخت مخاطب و زمان و مكان همانند رها كردن تير در تاريكي است.»

لذا مبلّغ بايد قبل از تبليغ از وضعيت فرهنگي، تحصيلي، آداب و رسوم و نقش اجتماعي، مفاسد اخلاقي، آگاهي‌­هاي ديني مردم، شبهات مطرح در منطقه، آشنايي داشته باشد.

لذا علي علیه‌السلام مي‌­فرمايند: «براي هر مكاني گفتاري است.» و در بيان ديگر فرمودند: «فرزند زمان خويش، باشيد». يا در جاي ديگر فرموده‌­اند: «مبلّغي كه آگاه به زمان خويش باشد مشكلات بر او هجوم نمي‌‌آورد». اگر سخنران توجه به زمان و مخاطب نداشته باشد، به خودش ظلم خواهد كرد.

10) مختصر و مفيد

علي علیه‌السلام: «بهترين سخن آن است كه نه ملال‌‌آور باشد و نه كم». سخن يا نوشتار تبليغي نبايد ملال‌‌آور و طولاني باشد. بدون شك يكي از عواملي كه موجب گريز از مجالس تبليغ مي‌‌‌شود، سخنراني طولاني و خسته‌­كننده است. لذا امام علي علیه‌السلام مي‌­فرمايند: «آفت كلام، طولاني بودن آن است» و در بيان نوراني ديگر فرمودند: «سخن همانند دواست، كمِ آن، منفعت دارد و زيادِ آن، كشنده است.»

كم گوي و گزيده گوي چون دُر/ كز اندك تو جهان شود پر

11) توجه ويژه به جوانان

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «به سراغ جوان‌­ها برويد كه آن‌­ها آمادگي بيش­‌تر دارند.»

با توجه به اين‌كه حدود 70% جمعيت كشور را قشر جوان تشكيل مي­‌دهد، لذا عقل و منطق حكم مي‌‌كند كه 70% برنامه تبليغي مبلّغ، مخصوص قشر جوان باشد. امروز هم، تبليغات گسترده دشمنان اسلام و استكبار جهاني، تبليغ مسيحيت، تبليغ يهوديت متوجه قشر جوان است.

و از طرف ديگر اصولاً اطراف انبياء را جوانان مي‌‌گرفتند و آن­‌ها را در مراحل مختلف ياري مي‌­كردند. نبي مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله توصيه فرموده‌اند: «با جوان­‌ها رفتار صحيح داشته باشيد، اين جوانان بودند كه با من همراهي داشتند». در مراحل انقلاب اسلامي ايران هم جوانان، نقش اساسي داشتند.

نگذاريم جوانان را از ما بگيرند و قلوب آن­‌ها را با ايجاد شك و شبهه تسخير كنند. امام صادق علیه‌السلام فرموده­‌اند: «بدون فوت وقت، جوانان را دريابيد قبل از اين كه كفّار و معاندين، آن­‌ها را گمراه كنند.»

مسئله جوان و نوجوان از ديرباز مورد توجه دانشمندان علوم اجتماعي، روان‌­شناسي و جامعه‌شناسي بوده و در اسلام نيز روايات و احاديث زيادي در اين زمينه وارد شده است. پس مبلّغ در ايام تبليغي بايد توجه ويژه به قشر جوان داشته باشد.

12) مبلّغ دين خدا

«الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالاتِ اللَّهِ...»؛ ([پيامبران] كساني هستند كه پيام­هاي خدا را مي‌­رسانند... (سوره مبارکه احزاب، آيه شريفه 39)

با توجه به اين‌كه مبلّغان دين، وارثان انبياء هستند، انتظار اين است که رسالات الله را تبليغ كنند و اساس و محور تبليغ آن­‌ها بايد دين خدا و ما انزل الله باشد.

«يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ...»؛ اي رسول! ‌آن‌­چه كه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده، ابلاغ کن... (سوره مبارکه مائده، آيه شريفه 67). «...وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ...» ...و اين قرآن را به سوي تو نازل کرديم تا براي مردم آن‌­چه به سويشان نازل شده، بيان کني... (سوره مبارکه نحل، آيه شريفه 44)

نبايد چيزهايي را به نام دين خدا، به خدا نسبت دهد، که خداوند متعال حتي پيامبرش را تهديد مي‌‌كند. «وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الأقَاوِيلِ، لأخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ»؛ و اگر او [پيغمبر] حتّي يک کلمه بر ما دروغ مي‌‌بست، ما دست راستش [او] را با قدرت مي‌‌گرفتيم. (سوره مبارکه حاقّه، آيات شريفه 44 و 45)  اما اگر دعوت و تبليغ به سوي دين خدا باشد، ‌چنين مبلّغي از نظر قرآن کريم، بهترين مردم كره زمين هستند؛ «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ...»؛ و چه كسي خوش‌گفتارتر از آن کسي است كه [مردم را] به سوي خدا دعوت نمايد... (سوره مبارکه فصّلت، آيه شريفه 33) يكي از محورها اساسي سخنان مبلّغ، بايد قرآن کريم باشد. «...فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخَافُ وَعِيدِ»؛ ...پس به وسيله قرآن، هر کس را كه از عذاب من مي‌­ترسد را متذكر ساز. (سوره مبارکه ق، آيه شريفه 45)

لذا تبليغ دين، ‌پاسداري از دين و مرزباني از ارزش­‌هاي ديني، به عهده مبلّغان ديني مي­‌باشد. «علماء شيعتنا المرابطون.»

يك مبلّغ درس­‌خوانده، ‌دل­‌سوز و خدمت­‌گزار، عهده­‌دار مرزباني از سنگرهاي عقيدتي و فرهنگي دين مي‌­باشد.

منابع

1) قرآن كريم.

2) نهج‌­البلاغه.

3) مفاتيح ­الجنان.

4) كليني. محمد، اصول كافي، دارالكتب الاسلاميه، تهران، 365ق.

5) راه و رسم تبليغ، كانون نويسندگان فضلاي قم، دفتر نشر برگزيده، 1378ش.

6) مجلسي. محمدباقر، بحارالانوار، داراحياء التراث العربي، بيروت، چاپ اول، 1412ق.

7) مكارم شيرازي. ناصر، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميه، تهران، چاپ هفتم، 1369ش.

8) ابن‌شعبه، تحف ‌العقول، مؤسسه نشر اسلامي، چاپ دوم، 1304ق.

9) محمدي آشتياني. علي، سازمان مديريت مسجد، مركز رسيدگي به امور مساجد، تهران، چاپ اول، 1377ش.

10) قرائتي. محسن، قرآن و تبليغ، مركز فرهنگي درس­هائي از قرآن، تهران، چاپ اول، 1377ش.

11) آملي. عبدالواحد، غررالحكم، دارالكتاب، بي­جا، بي­تا.

12) مبلّغات، معاونت تبليغ و آموزش‌هاي كاربردي حوزه علميه قم.

منبع:  old.ido.ir

 

تاريخ: ۱۳۹۴/۷/۱۶
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
کارگاه مطالعات سینمایی
دوره مسیحیت
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal