حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ چهارشنبه ۵ تير     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پایگاه فرهنگی تبلیغی رسالات:
 معرفی کتاب مقتل الحسین علیه‌السلام مصرع اهل بیته و اصحابه فی کربلا
کتابی که امروزه به نام مقتل ابومخنف موجود و مشهور است نه تنها از او نیست بلکه نمی‌توان آن را منسوب به او هم دانست و بنا به دلایلی متعدّد و مجعول است و احتمالاً در قرن ششم ساخته و پرداخته شده است زیرا ابن شهرآشوب در مناقب حکایتی مجعول از آن نقل می‌کند...

نام کتاب: مقتل الحسین علیه‌السلام مصرع اهل بیته و اصحابه فی کربلا

مؤلف: ابومخنف لوط بن یحیای ازدی

فوت مؤلف: 157 یا 158ق

زبان: عربی

نوع: روایی

درجه‌ی اعتبار: تحریف‌‌ساز

مشخصات نشر: چاپ دوم: قم، منشورات الرضی، 1367، 232ص، وزیری.

موضوع: واقعه نگاری: اخبار مرتبط با کربلا را نقل کرده است.

توضیح:

لوط بن یحیای ازدی، مشهور به ابومخنف، در نیمه دوم قرن اوّل هجری در کوفه به دنیا آمد و در سال 157 یا 158ق درگذشت. پدر وی یحیی بن سعید، از یاران علی علیه‌السلام بود و جدّش مخنف بن سلیم یا سالم، از یاران آن حضرت و پیامبر. ابومخنف از مورّخان نامدار صدر اسلام و در شمار نخستین افرادی بود که کتاب مستقلّی درباره قیام امام حسین علیه‌السلام نوشت. در مذهب وی اختلاف است: برخی وی را شیعه و برخی دیگر وی را از اهل سنت شمرده‌اند؛ امّا چنین می‌نماید که او شیعه بوده است. البتّه ممکن است او شیعه، به معنی دقیق کلمه نبوده، بلکه فقط متمایل به اهل بیت علیهم‌السلام بوده است در هر حال، ابومخنف مورد اعتماد شیعه است و بسیاری از رجالیان وی را توثیق کرده‌اند.

نگاهی به اخبار وی در طبری و کتاب‌‌‌های دیگر نشان می‌‌‌دهد که وی موضع تندی بر ضد خلفا ندارد. در واقع وی نوعی عقیده به تشیع دارد، در همان حدی که در کوفه رایج بوده است؛ یعنی راجع به خلیفه‌ی اول و دوم حرفی نمی‌‌زدند، اما به عثمان انتقاد‌های شدیدی داشتند و معاویه را هرگز نمی‌‌پذیرفتند.

ابومخنف در حدود چهل کتاب داشته که متأسفانه همه‌ی آن‌ها از میان رفته است. عنوان پاره‌‌ای از کتاب‌‌های او عبارت است از: المغازی، الرّدّۀ، الغارات، فتوح الاسلام، فتوح خراسان، مقتل امیرالمؤمنین علیه‌السلام و مقتل الحسین علیه‌السلام. مهم‌‌ترین کتاب یا از مهم‌‌ترین کتاب‌‌های او، مقتل الحسین علیه‌السلام است. این کتاب تا حدود قرن چهارم هجری یا نزدیک به آن موجود بوده و طبری در تاریخش از آن نقل کرده است. امّا بعد‌ها این کتاب مهم مانند دیگر کتاب‌‌های ابومخنف، از میان رفت و اینک هیچ نسخه‌‌ای از آن موجود نیست.

به هر حال ابومخنف با توجه به سالِ تولدش، قدیمی‌‌ترین نویسنده‌‌ای است که اخبار کربلا را نوشته است و برخی از آن اخبار به دست ما رسیده است. جالب آن‌جاست که بسیاری از اخبار را تنها با یک واسطه نقل می‌‌کند. برای مثال اخباری از دلهم بنت عمرو که همسرِ زهیر بن قین بوده است، نقل می‌‌کند؛ اخباری را از طِرماح بن عدی بن حاتم طایی نقل می‌‌کند؛ اخباری را از عقبة بن سمعان که در شب عاشورا در کنار امام حسین علیه‌السلام بوده و در روز عاشورا مجروح شده بود و جانِ سالم به در بُرد، نقل می‌‌نماید.

کتابی که امروزه به نام مقتل ابومخنف موجود و مشهور است نه تنها از او نیست بلکه نمی‌توان آن را منسوب به او هم دانست و بنا به دلایلی متعدّد و مجعول است و احتمالاً در قرن ششم ساخته و پرداخته شده است زیرا ابن شهرآشوب (م 588ق) در مناقب (ج 4، ص 58) حکایتی مجعول از آن نقل می‌کند که مضمونش این است که اسب امام حسین علیه‌السلام چهل نفر را کشت برخی از دلایل مجعول بودن این کتاب عبارت است از:

1) محتوای این مقتل با تاریخ طبری بسیار متفاوت است؛ حال آن‌که طبری بدون واسطه یا به یک واسطه، از این کتاب نقل کرده است.

2) نخستین عبارت این مقتل چنین نیست: «قال ابومخنف حدّثنا ابوالمنذر هشام عن محمّد بن سائب الکلبی» (ص 5) مخدوش بودن این سند اظهر من الشّمس است. زیرا هشام شاگرد ابومخنف است. از این عبارت دانسته می‌شود که جاعل کتاب جاهل به تراجم نیز بوده است. در عبارت فوق حتّی اگر«عن» صورت تحریف شده«ابن» باشد، باز هم این استدلال به قوت خود باقی است.

3) در صفحه 12 کتاب آمده است: «روی الکلینی فی حدیث» با این‌که کلینی نزدیک به صد سال پس از مرگ ابومخنف به دنیا آمده است.

4) در صفحه 113 کتاب آمده است طرمّاح بن عدی پس از آن‌که هفتاد نفر را از لشکر عمر سعد کشت، خودش نیز کشته شد. حال آن‌که طبری در تاریخش (ج 5، ص 406-407) از ابومخنف نقل می‌کند که طرمّاح بن عدی در کربلا حاضر نبود و شهید نشد.

5) هندسه و ساختار کتاب، حتّی برخی از عبارت‌‌ها و واژه‌‌های آن نشان می‌دهد که از آثار متأخران است و شباهت به کتاب‌‌های متقدّمان ندارد.

بسیاری از رجالیان و کتابشناسان، به مجعول بودن این مقتل تصریح کرده‌اند و آن را از آنِ ابومخنف ندانسته‌اند. از جمله حاجی نوری در کتاب لؤلؤ و مرجان گفته است: «ابومخنف لوط بن یحیی از بزرگان محدثین و معتمد ارباب سِیَر و تواریخ است و مقتل او در نهایت اعتبار، چنان‌چه از نقل اعاظم علمای قدیم از آن و از سایر مؤلّفاتش معلوم می‌شود ولکن افسوس که اصلِ مقتل بی‌عیب او در دست نیست و این مقتل موجود که به او نسبت دهند مشتمل است بر بعضی مطالب منکَره مخالف اصول مذهب و البته آن را اَعادی و جهّال به جهت پاره‌‌ای از اغراض فاسده در آن کتاب داخل کردند و از این جهت از حد اعتبار و اعتماد افتاده، بر منفردات آن هیچ وثوقی نیست… و عالم جلیل شیخ خلف آل عصفور در بعضی رسائل خود که اجوبه سی مسأله است زحمت بسیاری در تطبیق اعظم منکرات آن کتاب بر اصول مذهب کشیده، ولکن بر متأمل در آن پوشیده نیست که جز تکلّف حاصلی ندارد» (ص 150).

هم‌چنین سیدعبدالحسین شرف الّدین در کتاب «مؤلفوا الشیعۀ فی صدر الاسلام» (بغداد، مکتبۀ الاندلس)، می‌گوید: «پوشیده نیست کتاب مقتل الحسین علیه‌السلام، که رایج است منسوب به ابومخنف و شامل احادیث فراوانی است که ابومخنف از آن‌ها اطلاع نداشته و آن‌ها را به دروغ به او نسبت داده‌اند و اصولاً دروغ بستن به او زیاد شده ست و این گواه بر بزرگی اوست» (ص41-42). و نیز حاج شیخ عبّاس قمی در کتاب هدیۀ الاحباب (چاپ دوم: تهران، انتشارات امیرکبیر، 1363) می‌گوید: «مقتل او [ابومخنف]، اگر در دست بود در نهایت اعتبار بود، چنان‌چه از نقل اعاظم علمای قدیم از آن معلوم می‌شود. لکن افسوس و آه که اصل آن مقتل، مانند مقتل کلبی و مدائنی و امثال آن‌ها، به تمادی ایّام مفقود شده و به دست ما نرسیده و امّا این مقتلی که در دست است و در آخر عاشر بحار طبع شده است و به ابومخنف بیچاره نسبت می‌دهند معلوم نیست از کیست و از ابومخنف نیست و ابوجعفر طبری در تاریخ خود در باب مقتل امام حسین علیه‌السلام از مقتل ابومخنف بسیار نقل کرده و من بسیاری از آن را در نفس المهموم نقل کردم و کسی که آن منقولات را با مقتل معروف منتسب به ابومخنف مطابقه کند می‌یابد که ابداً به هم ربطی و نسبتی ندارند. فعلی هذ این کتاب ابومخنف معروف اعتبار ندارد و بر متفرّدات آن هیچ اعتماد نیست والله العالم» (ص 45).

مطالب این مقتل به قیام امام اختصاص دارد و در آن از خروج امام از مدینه، فرستادن مسلم بن عقیل به کوفه، رفتن امام به کربلا و شهادت آن حضرت و یارانش، روانه کردن اسیران به کوفه و شام و برگشت آنها به مدینه و مرگ یزید سخن رفته است.

با این‌که در مجعول بودن این مقتل تردیدی نیست امّا بار‌ها در ایران و عراق و هند به نام ابومخنف منتشر شده است. هم‌چنین این مقتل دوبار به فارسی ترجمه شده است: «نخست با عنوان مفتاح البکاء و الحزن و الاسف علی شهید الطّف، به قلم محمد طاهر موسوی دزفولی در سال 1322ق همراه ترجمه کتاب اخذ الثّار فی احوال المختار، منسوب به ابومخنف که مجعول است. ترجمه دیگر با عنوان مقتل الحسین‌ علیه‌السلام، یا اوّلین تاریخ شیعه از واقعه کربلا و قیام مختار، همراه ترجمه همان کتاب مجعول و منسوب به ابومخنف درباره مختار به قلم محمد باقر انصاری و محمد صادق انصاری (قم، دارالکتاب، 1405ق).

برای تحقیق بیشتر درباره ابومخنف و مقتل او رجوع شود به: سیّد علی میرشریفی. «ابومخنف و سرگذشت وی». آینه پژوهش، (سال اوّل، شماره دوم، مرداد و شهریور 1369) ص 31-40. این مقاله در کتاب خورشید شهادت (د1، ص15-30) که مشخصات آن سپس می‌آید نیز چاپ شده است. هم‌چنین رجوع شود به: پژوهشکده علوم انسانی دانشگاه امام حسین علیه‌السلام. خورشید شهادت: مجموعه مقالات برگزیده اولین سمینار بررسی ابعاد زندگانی امام حسین علیه‌السلام. ویراسته محمد دانشگر (چاپ اوّل: تهران، دانشگاه امام حسین علیه‌السلام، 1374). د1، ص33-62، مقاله«ابومخنف ازدی و مقاله عاشورا (با تکیه بر مقتل وی) »، از عبدالله رجایی.

نیز رجوع شود به: هادی حسین حمود. «حول مقتل الحسین علیه‌السلام لابی مخنف». الموسم. (مجلّد سوم، شماره 12، 1412)، ص 148-151.

گفتنی است مطالب کتاب طبری درباره قیام امام حسین علیه‌السلام، ذیل عنوان استشهاد الحسین علیه‌السلام، به اهتمام سیّد جمیلی، منتشر شده است (چاپ اوّل: بیروت، دارالکتاب العربی، 1406) و نیز در خور گفتن است که برشی از تاریخ طبری، که ویژه امام حسین علیه‌السلام و خونخواهی مختار و با ترجمه منسوب به ابوعلی بلعمی است با تصحیح محمّد سرور مولایی ذیل عنوان قیام سیّد الشهداء، حسین بن علی علیه‌السلام و خونخواهی مختار به روایت طبری و انشای ابوعلی بلعمی به صورت مستقل چاپ شده است. (انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1359). هم‌چنین گفتنی است که مطالب طبری درباره قیام امام حسین علیه‌السلام به اهتمام حجت الله جودکی ترجمه و تصحیح شده و ذیل عنوان قیام جاوید: «گردانیده مقتل الحسین علیه‌السلام ابومخنف منتشر شده است. (چاپ اوّل: تهران، موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان، 1377).

واپسین سخن این که منقولات طبری از کتاب مقتل الحسین علیه‌السلام ابومخنف به اهتمام حسن غفّاری استخراج و ذیل عنوان مقتل الحسین علیه‌السلام منتشر شده است (قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، محرّم 1398). همچنین محمد هادی یوسفی غرویّ به استخراج منقولات طبری از مقتل الحسین علیه‌السلام ابومخنف پرداخته و آن را ذیل عنوان واقعه الطّف به چاپ سپرده است (چاپ اوّل: مؤسسۀ النّشر الاسلامی، 1409ق).

خلاصه‌ی مطالب:

کتابی که امروزه به نام مقتل ابومخنف موجود و مشهور است نه تنها از او نیست بلکه نمی‌توان آن را منسوب به او هم دانست و بنا به دلایلی متعدّد و مجعول است. این کتاب به پوشش اخبار مربوط به کربلا پرداخته است.

تاريخ: ۱۳۹۴/۷/۲۹
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
کارگاه مطالعات سینمایی
دوره مسیحیت
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal