حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۹ شنبه ۵ مهر     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
 تبلیغات؛ یک واژه در دو حوزه فرهنگی
تبلیغات اسلامی ‌با آن چه که دانشمندان غربی بیان می ‌کنند تفاوت کلی و ماهوی دارد و این تفاوت در مبنای فکری و اعتقادی، الگوهای تبلیغاتی، قوانین، اهداف و... به چشم می ‌خورد. لذا مسائل مهم در هر دو نوع تبلیغات نیز متفاوت بوده و کمتر با یکدیگر اشتراک دارند و در برابر...

 
 
 
 

نام کتاب: تبلیغات؛ یک واژه در دو حوزه فرهنگی

نویسنده: محمد‌هادی همایون

انتشارات: سازمان تبلیغات اسلامی، 1374، 218 صفحه.

محتواي اصلي این کتاب بررسی تطبیقی افکار حضرت امام خمینی (ره) و ژاک الول پیرامون تبلیغات می‌ باشد. اندیشه‌ های امام خمینی برگرفته از 18 جلد صحیفه نور و روزنامه‌ های یومیه و آثار ایشان پیرامون مسئله تبلیغات می ‌باشد.

نظریات الول پیرامون تبلیغات عمدتاً از کتاب وی با عنوان پروپاگاندا (propaganda) برگرفته شده ‌است.

در این کتاب سعی شده نظریات دو فرهنگ متفاوت بررسی شود، لذا از فرهنگ اسلامی‌، رهبر فقید جهان اسلام، امام خمینی (ره) واز فرهنگ غربی، فیلسوف فرانسوی «ژاک الول» از نقادان تفکرات غرب در مورد تبلیغات، برگزیده شده ‌است.

نویسنده درصدد ارائه الگو و سیستم فکری هر دو متفکر در مورد تبلیغات است که به علت اختلاف ماهیت و طبیعت نگرش آن ها به پدیده تبلیغات، حائز اهمیت است. این کتاب در سه بخش تدوین شده ‌است که در بخش اول به مسئله تبلیغات از دیدگاه امام خمینی (ره) و بخش دوم به دیدگاه ژاک الول و در بخش سوم به مقایسه و بررسی دو دیدگاه پرداخته شده ‌است.

بخش اول متشکل از چهار فصل است. در فصل اول تعریف تبلیغات، اهمیت و کاربردهای آن از منظر امام (ره) ذکر شده‌است.

تبلیغات از منظر ایشان، شناساندن خوبی‌ ها و تشویق به انجام به آن و ترسیم بدی‌ ها و نشان دادن گریز و منع از آن است و اهمیتی بالاتر از تحصیل علم دارد و هم چون سلاحی در دست دشمنان است که ضررهای فرهنگی آن به مراتب بیشتر از جنگ سرد است و در اصلاح و افساد فرهنگ و حرکت های سیاسی‌ـ اجتماعی نقش بسزایی دارد.

در فصل دوم، فلسفه تبلیغات بیان شده ‌است. در منظومه فکری حضرت امام (ره) دو نوع تبلیغات وجود دارد. یکی تبلیغات باطل که از سوی مخالفین اسلام و دیگری تبلیغات صحیح از سوی مبلّغین اسلامی ‌انجام مي ‌شود. لذا تبلیغات اسلامی‌نه تنها در هدف و انگيزه‌ هاي مبلّغ که در تمامی‌ عناصر سازنده خویش و چارچوب و قوانین حاکم بر آن اسلامی ‌است. در تبلیغات باید به جنبه‌ های مادی و معنوی انسان و فطرت او توجه داشت و از آن جا که شأن أنبیاء، تبلیغ دین الهی است، علمای اسلام، جانشینان آن ها هستند. مهم ترین اهداف در تبلیغات اسلامی ‌عبارتند از: معرفت ‌الله، بسط توحید، انسان سازی، اقامه عدل و مبارزه با ظلم.

در ادبیات دیني از واژه ‌های متفاوت و فراوانی به جای تبلیغات استفاده شده ‌است که می ‌توان به این موارد اشاره کرد: دعوت، هدایت و راهنمایی، اظهار حقایق، ارشاد، اصلاح، تعلیم و تربیت، تزکیه و تهذیب، موعظه، امر به معروف و نهی از منکر.

هر حرکت تبلیغی دو مرحله دارد؛ یکی مرحله طرح و برنامه ریزی و دیگری مرحله اجرای آن است. هدف تبليغ صرفاً پیام رسانی نیست و اگر بتواند بینش و تفکر مخاطب را تغيير دهد که منجر به تغییر رفتار شود آنگاه تبلیغ موفقی خواهد بود.

امام (ره) یکی از ارکان مهم تبلیغ اسلام را صداقت می‌ دانند و معتقدند که دستگاه ‌های تبلیغاتی استکباری از این شیوه ‌ها استفاده می ‌کنند: سکوت، نقل قول به ظاهر بی طرفانه در واقع توأم با دروغ و غرض ورزی و سرانجام در صورت عدم توان مقابله با واقعیت بدان اعتراف می ‌کنند.

در فصل سوم ویژگی های تبلیغات اسلامی‌ بیان شده‌است. سیستم ارتباطی اسلام از شبکه سنتی و شبکه نوین تشکیل شده‌است. محکم ترین رکن شبکه نوین، رسانه‌ های گروهی است که با پیشرفت تکنولوژی همراه هستند و مستلزم تشکیل حکومت اسلامی ‌است. اما شبکه سنتی از دیرباز در بین مسلمانان رواج داشته و در زمان دسترسی مسلمانان به حکومت و امکانات نیز فعال می ‌باشند. شبکه سنتی تبلیغات و ارتباطات اسلامی ‌مانند هرمی ‌است که در راس آن ولی فقیه و فقهاء قرار دارند و دو اضلاع آن مبلّغین خاص اسلامی ‌و در نهایت امت اسلامی‌ در قاعده این هرم فرضی قرار دارند که به سبب ویژگی‌ های خاص آن، در صحنه ‌های مختلف اجتماعی و سیاسی تاثیرات و نقش بسزایی دارند.

در کلام حضرت امام (ره) ابزار شبکه سنتی عبارتند از مکان های ویژه، موسم‌ های ویژه، مراسم و متون ویژه. از ویژگی ‌های این شبکه، دامنه و سرعت زیاد انتقال پیام، سهولت ارتباط، عدم انحصار به زمان و مکانی خاص و مسئولیت خطیر مبلّغ اسلامی‌ می‌ باشد.

سپس نقش های شبکه سنتی در جوامع اسلامی ‌بیان شده‌است از جمله: اداره حکومت، بسیج عمومی‌ و مبارزه با دشمنان، ایجاد تفاهم بین مسلمین و حل مشکلات آنان، حفظ و معرفی اسلام و انقلاب اسلامی‌، زنده نگه داشتن وقایع مهم، تزکیه و تهذیب است.

از دیدگاه امام (ره) ابزار نوین ارتباطی، دارای ماهیتی خنثی هستند و کیفیت بکارگیری آن ها، مفید یا مضر بودن آن را برای جامعه اسلامی ‌تعیین می کند و رسالت آن‌ ها همان جلوه‌ های مختلف تبلیغات اسلامی ‌است که بیشترین تاکید ایشان بر جنبه تربیتی آن می‌ باشد.

هم چنین امام (ره) به اخلاق و معنویات در تبلیغات اسلامی‌توجه ویژه ای دارند و شاخص ‌هایی برای آن تعیین می‌ کنند من جمله: خدامحوری در تبلیغات اسلامی‌، ویژگی ‌های مبلّغ، هدف و محتوای تبلیغ، قالب و زمان تبلیغ.

در فصل چهارم به مسائل عمومی‌تبلیغات پرداخته شده ‌است. ابتدا به محدودیت ‌های تبلیغات و علل ناموفق بودن تبلیغات ضداسلامی ‌اشاره شده ‌است. از جمله این علل، تناقض گویی ‌ها، حقانیت اسلام و آگاهی مردم می ‌باشد. آزادی در تبلیغات دارای ضوابطی است که بر اساس موافقت و مخالفت آن با مصالح کشور تعیین مي ‌شود.

در پایان نیز به راه‌ های مبارزه با تبلیغات دشمنان از منظر امام (ره) اشاره شده‌ است که اهم آن ها عبارتند از: تبلیغات، توجه به تعلیم و تربیت، اصلاح حوزه ‌های علمیه، از بین بردن ریشه‌ های فساد، بیداری و هشیاری مسلمین، مراقبت از اعمال و رفتار، جلب اعتماد توده‌ ها، مقاومت و از خودگذشتگی.

در پایان این بخش مؤلف چنین نتیجه می‌ گیرد که میان اسلام و تبلیغات رابطه‌ ای متقابل برقرار است و تبلیغات می ‌تواند در جهت خدمت به دین باشد که با اصول کلی و ضوابطی که که دین مشخص می‌ کند، حرکت کند.

در بخش دوم كتاب مؤلف به دیدگاه ژاک الول راجع به تبلیغات پرداخته است. در فصل اول به تعریف تبلیغات و اهمیت آن از نظر وی اشاره شده ‌است. وی معتقد است که تبیلغات مدرن بجای آن که چیزی باشد که به وسیله افراد مشخصی برای هدف‌ های مشخص ساخته شده باشد، یک پدیده جامعه شناختی است. تبلیغات یک ضرورت غیرقابل اجتناب و نتیجه طبیعی جامعه تکنولوژیک است.

از نظر وی تبلیغات دارای ماهیت واحدی است که با نتایج و تاثیرات خاص خویش می ‌تواند در خدمت هر فکری قرار گیرد. الول هم چنین در باب تاثیرگزاری تبلیغ بر مخاطبان می ‌گوید: «تبلیغات غیر موثر تبلیغات نیست.» و حال آن که تاثیر آن يا بر روی رفتار مخاطبین است یا افکار آن ها. او معتقد است که تبلیغات در شکل امروزین خود از مخاطبین مشارکت عملی می‌ خواهد نه موافقت نظری.

به اعتقاد الول، نه تنها لازم نیست که مبلّغ نسبت به محتوای تبلیغات خویش معتقد باشد، بلکه اعتقاد وی به ایدئولوژی که تبلیغ می‌ نماید سبب شکست وی در تبلیغات می‌ گردد.

هم چنین محتوای تبلیغات مختلف می ‌توانند گوناگون و گاه حتی متناقض باشند و در جایی که راست گفتن خطرناک است، همیشه سکوت از دروغ بهتر است.

در ادامه به انواع تبلیغات از منظر الول پرداخته شده ‌است که عبارتند از: تبلیغات سیاسی و جامعه شناختی، تبلیغات آشفتگی و انسجام، تبلیغات عمودی و افقی، تبلیغات مستدل و غیر مستدل.

سپس به رابطه برخی از مؤلفه ‌ها از قبیل علم، دموکراسی، دین و اخلاق با تبلیغات را مورد بررسی قرار می‌ دهد.

الول معتقد است که تبلیغات قبل از آن که علم باشد یک تکنیک مدرن است که بر پایه یک یا چند شاخه از علم قرار گرفته است.

از نظر الول، در رابطه سنتی تبلیغات یکی از راه ها، گسترش و نشر ایدئولوژی‌ ها بود که در واقع تبلیغا ت تابع آن ایدئولوژی است. اما اکنون این رابطه معکوس شده و ایدئولوژی در خدمت تبلیغات قرار گرفته و حتی محتوای ایدئولوژی توسط تبلیغات تغییر داده شده و مبلّغ می ‌تواند به ایدئولوژی که آن را تبلیغ می‌ کند، معتقد نباشد. در واقع تبلیغات دینی و مدرن وجود ندارد. هم چنان که معتقدات تبلیغات به هیچ وجه نمی‌ تواند اخلاقی باشد و بر اساس سه محور اخلاقی، بر قابل جمع نبودن اخلاق و تبلیغات، استدلال می‌ کند.

در فصل سوم با عنوان «ویژگی‌ های تبلیغات» به دو مؤلفه ابزار تبلیغات و سازماندهی آن از نظر الول پرداخته شده‌است.

الول معتقد است که هر چیزی قابلیت این را دارد که ابزار تبلیغات باشد و علاوه بر رسانه‌ های گروهی و ابزارهاي متداول تبلیغات، از کنفرانس ها، آموزش، دیپلماسی دین، انسان و... نام می ‌برد.

به نظر او وسایل ارتباط جمعی نیز باید تحت نظر یک مرکز کنترل قرار داشته باشند تا از کارآیی بیشتری برخوردار گردند.

در فصل چهارم تحت عنوان «مسائل عمومی‌تبلیغات» به مباحث فرد و توده در تبلیغات، ضرورت و نیاز به تبلیغات، افراد مستعد برای تبلیغات پرداخته است.

الول، ضرورت حضور پدیده تبلیغات را نشأت گرفته از نیاز دولت و نیاز فرد می‌ داند و دلایلی برای آن ذکر می ‌کند. از نظر وی میزان تاثیر تبلیغات بر روی افراد و گروه‌ های مختلف بسته به میزان درآمد و فرهنگ و تحصیلات آنان متفاوت است.

الول معتقد است که تاثیر تبلیغات مدرن بیش از آن است که آزمایشات تجربی دانشمندان نشان داده است و آن را یک خطر جدی برای بشریت به حساب می‌ آورد.

مؤلف در بخش سوم كتاب به بررسی و مقایسه بین دیدگاه دو متفکر مي‌ پردازد. تبلیغات از نظر الول با آن چه که حضرت امام (ره) مطرح می ‌نمایند، تفاوتی ماهوی دارد. الول تبلیغات را پدیده ای با یک ماهیت واحد می ‌داند در حالی که امام (ره) ماهیتی چند بعدی برای آن قائلند. الول در نگرش به این پدیده آن را از جنبه ‌های تکنولوژیک و مدرن مطالعه می‌ کند در حالی که امام خمینی (ره) با دانستن این موضوع، مطلب را به اخلاق و اصلاح جامعه می ‌کشد.

الول تبلیغات را ضرورتی نامشروع معرفی نموده و در مورد شناسایی و شناساندن آن برمی‌‌آید ولی امام (ره) این عدم مشروعیت را تنها متوجه تبلیغات باطل و استکباری نموده و راه هایی برای مقابله با آن ارائه می ‌کنند.

تلقی هر دو متفکر از دین کاملاً متفاوت است. الول تحت تاثیر تفکرات مسیحیت، دین مسیحیت را ناتوان از مدرنیزه کردن تبلیغات دانسته و آن ها را از یکدیگر تفکیک می ‌کند در حالی که تبلیغ در اسلام که از منظر حضرت امام (ره) مطرح مي‌ شود، درست نقطه مقابل این طرز تلقی قرار دارد.

سومین منشأ اختلاف اين دو انديشمند در تعریف آن ها از «انسان» می ‌باشد. در دیدگاه امام خمینی (ره) انسان از کرامت و منزلتی بالاتر از آن چه که در دیدگاه الول مطرح است، برخوردار می ‌باشد. الول انسان را یک ابزار تبلیغاتی مطرح می ‌کند در صورتی که در دیدگاه امام (ره) هر انسانی دارای مسئولیت تبلیغ است.

الول بر خلاف امام معتقد به اصالت تأثیر است و استفاده از هر شیوه ای که به تامین هدف بینجامد را جایز می ‌داند. الول محل تاثیر را تغییر عمل می‌ داند نه تغییر فکر اما امام (ره) معتقد است که تنها راه تغییر فکر، نفوذ در قلوب است لذا عمل مبلّغ به آن چه که تبلیغ می ‌کند بسیار مهم است.

در نتیجه تبلیغات اسلامی ‌با آن چه که دانشمندان غربی بیان می ‌کنند تفاوت کلی و ماهوی دارد و این تفاوت در مبنای فکری و اعتقادی، الگوهای تبلیغاتی، قوانین، اهداف و... به چشم می ‌خورد. لذا مسائل مهم در هر دو نوع تبلیغات نیز متفاوت بوده و کمتر با یکدیگر اشتراک دارند و در برابر مسائل مشترک نیز پاسخ‌ های متفاوتی ارائه مي ‌شود.

منبع: كتاب ‌شناسي توصيفي تبليغ ديني در ايران، سید محسن میرسندسی

 
تاريخ: ۱۳۹۵/۵/۳۱
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
تربیت مبلغ خواهران
کوثر هدایت 98
کارگاه مطالعات سینمایی
نقد مسیحیت
نقد عرفان های نوظهور
پاسخگویی به شبهات مذهبی
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal