حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ يکشنبه ۴ اسفند     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
 مراحل دعوت، ابزارها و شیوه های فرهنگی-ارتباطی پیامبر اعظم (ص)-بخش اول
قرآن کریم همه ی انبیا را دارای شأن تبلیغی و در نتیجه همه ادیان را تبلیغی می داند و تمام پیامبران را حامل پیام هایی معرفی کرده است که باید آن ها را به مردم برسانند و هر یک از آن ها نیز پیروانی داشته اند که در همه امور از جمله تبلیغ دین از آنان پیروی می کرده اند....

 
 
 
 

مقدمه

قرآن کریم همه ی انبیا را دارای شأن تبلیغی و در نتیجه همه ادیان را تبلیغی می داند و تمام پیامبران را حامل پیام هایی معرفی کرده است که باید آن ها را به مردم برسانند و هر یک از آن ها نیز پیروانی داشته اند که در همه امور از جمله تبلیغ دین از آنان پیروی می کرده اند. بنابراین تبلیغ جزو اصول و مبانی دعوت هر یک از انبیا می باشد و در دیدگاه قرآن همه انبیا و رسولان، علی رغم تفاوتی که در کتاب های کلامی و لغوی برای این دو عنوان قائل شده اند، (۱) دارای شأن و وظیفه ی تبلیغی می باشند. (خندان، ۱۳۷۴: صص ۱۲۳۱۲۴)

اما در این میان، یکی از جنبه های بسیار مهم زندگی پیامبر اعظم (ص) که براساس نظر اندیشمندان، تاکنون توجه شایسته و بایسته ای به آن نشده است؛ حیات تبلیغی (۲) حضرت محمد (ص) است؛ یعنی تأمل در ابزارها و شیوه های فرهنگی - ارتباطی که به کار بستن آنها از سوی رسول اعظم (ص) موجب شد تا دین اسلام و آموزه های الهی آن، ابتدا در میان ساکنان عرب نواحی مرکزی شبه جزیره ی عربستان و سپس در قسمت پهناوری از جهان انتشار یابد.

بنابراین توصیف و تبیین سیره تبلیغی (با مفهومی مترادف با دعوت) پیامبر اعظم (ص)، از دیدگاه دانش ارتباطات با تأکید بر این موضوع که این اقدام به معنای نیازمندی اسلام به این دانش نیست؛ می تواند به عنوان ابزاری برای سهولت اندیشه در تبلیغ اسلامی و تبلیغ در اسلام باشد. که در این نوشته سعی شده با استفاده از روش مطالعه اسنادی به این موضوع تا حد امکان پرداخته شود.

مبانی نظری و مفهومی

واژه شناسی تبلیغ و دعوت

"تبلیغ" واژه ای عربی بر وزن "تفعیل" و مصدر متعدی از ریشه ی "ب - ل - غ" (بلغ، یبلغ، بلوغاً؛ رسیدن) به معنای رسانیدن می باشد و مفهوم لغوی آن نیز "رسانیدن پیغام یا خبر" است.در تعریف تبلیغ در لغت نامه دهخدا آمده است: «رسانیدن عقاید دینی یا غیر آنها با وسایل ممکنه» و مؤلف در توضیح تبلیغ کردن می نویسد: «خواندن کسی را به دینی و عقیدتی و مذهبی و مسلکی و روشی. کشاندن کسی به راهی که تبلیغ کننده قصد دارد.» بنابراین در تعریف توسعه یافته ی لغوی تبلیغ می توان گفت که «تبلیغ رساندن شیء (موضوع) مورد نظر است، از ساده ترین و نزدیک ترین راه ممکن به شرط فهماندن آن به مخاطب» (خندان، ۱۳۷۴: صص ۱۵ – ۱۶).

دعوت (الدعوه) از ریشه ی "د - ع - و" (دعی - یدعو - دعوه) می باشد و اسم مصدری است به معنای کشاندن و سوق دادن چیزی به سوی خود، به وسیله ی صدا یا کلامی که از خود انسان باشد. دعوت، هم به معنای دعا و ابتهال و تقاضا از خداوند متعال به کار می رود و هم به معنای فراخواندن و دعوت کردن به چیزی. دعوت، هم به معنای دین اسلام است و هم به معنای تبلیغ و تلاش برای نشر آن. به عبارتی دعوت، لفظ مشترکی است بین "رسالت اسلام و تعالیم آن، اعم از عقیده و عبادت و معاملات و شرایع و احکام" از یک سو و "تمامی وسیله ها و ابزارهای جلب مردم به سوی این رسالت و تمامی راه های تبلیغ خدا و پیامبرش"؛ که معنای دوم همان تعریف اصطلاحی تبلیغ می باشد (خندان، ۱۳۷۴: صص ۲۹۳۱).

حال با توجه به اینکه واژه ی تبلیغ بیشتر در زبان فارسی و واژه ی دعوت، در زبان عربی کاربرد دارد و براساس آرای اندیشمندان، می توان این دو واژه را تحت یک پوشش مورد بررسی قرار داد و تفاوتی بین تبلیغ و دعوت، به گونه ای که این دو را مقابل یکدیگر قرار دهد، نیست (خندان، ۱۳۷۴: صص ۹۴ – ۱۶). بنابراین در این مقاله، دعوت به مفهومی مترادف با واژه ی تبلیغ در زبان فارسی به کار رفته است که بر ساز و کارهای فرهنگی - ارتباطی تکیه دارد. (۳)

مراحل دعوت پیامبر اعظم (ص)

الف- مراحل دعوت در عهدهای مکی و مدنی

اندیشمندان، مراحل دعوت پیامبر اعظم (ص) در عهدهای مکی و مدنی؛ به عبارتی در طول ۲۳ سالی که جامعه ی بشری از وجود با برکت حضرت محمد (ص) به عنوان خاتم النبیین، به طور مستقیم برخوردار بوده است را براساس، مستندات و ویژگی های ارتباطی آنها، حداقل بین ۲ تا ۵ مرحله طبقه بندی نموده اند.

"ابن قیم جوزیه" مراحل دعوت پیامبر اعظم (ص) را شامل ۵ مرحله می داند: نبوت؛ إنذر عشیره اقرب؛ إنذر قوم؛ إنذر عرب و إنذر هر که دعوت به او برسد از جن و انس تا پایان جهان.

"احمد شلبی" نیز دعوت پیامبر اعظم (ص) را به سه مرحله تقسیم کرده است که عبارتند از: مرحله دعوت فردی که همان مرحله دعوت مخفی است: «یا ایها المدثر قم فأنذر» (مدثر / ۱ و ۲)؛ مرحله دعوت بنی عبدالمطلب: «و أنذر عشیرتک الاقربین» (شعرا / ۲۱۴) و مرحله ی دعوت عمومی: «فاصدع بما تؤمر و أعرض عن المشرکین» (حجر / ۹۴).

"سیوطی" مراحل دعوت پیامبر اعظم (ص) را به دو مرحله: مخفی و علنی تقسیم بندی کرده است.

"الحربی" نیز مراحل دعوت پیامبر اعظم (ص) را بدین ترتیب توصیف کرده است: مرحله مخفی که خود از دو مرحله و روش فرعی تشکیل می شود:ارتباط فردی و اجتماع و تشکل در منزل ارقم بن ابی ارقم؛ مرحله دعوت علنی که خود از چند مرحله فرعی دعوت بنی عبدالمطلب و بنی عبدمناف که آغاز مرحله دعوت آشکار است و دعوت همه قریش تشکیل شده است؛ مرحله ی فرق نهادن میان حق و باطل و اعراض از مشرکین:«فاصدع بما تؤمر و أعرض عن المشرکین» (طه / ۱۳۲ و حجر / ۹۴) که سفر پیامبر اعظم (ص) به طائف و عرضه ی دعوت خویش بر قبایل در این مرحله از دعوت واقع شده است و در نهایت مرحله ی عمومیت یافتن رسالت برای همه ی مردم: «قل یا ایها الناس انی رسول الله الیکم جمیعاً» (اعراف/ ۱۵۸).

ب- ویژگی های عمومی و ارتباطی مراحل دعوت

پس از اینکه، آن حضرت در سن ۴۰ سالگی و در روز ۲۷ رجب از جانب خداوند متعال، پس از دریافت نخستین آیات الهی (۴) (سوره ی مبارکه علق - اقرأ باسم ربک الذی خلق) و پیوند با مبدأ الهی، به عنوان خاتم المرسلین، مبعوث و مأمور ابلاغ پیام الهی گردیدند و حضرت خدیجه (س) و حضرت علی (ع) نیز به پیامبر ایمان و رسالتش را تصدیق نمودند؛ بدین گونه است که:

برخی اندیشمندان مانند الویری (۱۳۸۴: ص ص ۴۴ - ۴۵) آغاز دعوت پیامبر (ص) را همزمان با بعثت آن حضرت در عهد مکی می دانند و تأکید دارند حفظ کلمه ی "اقرأ" به عنوان بخشی از آیه ۱ سوره ی مبارکه علق، در حقیقت اثبات و نشان دادن جنبه و هویت ارتباطی دین اسلام است و این، خود یک نکته ظریف تبلیغی نیز محسوب می شود.

اما نکته ی مهم این است که، نزول آیات اولیه سوره ی مبارکه ی علق، اگرچه به معنی اعلام بعثت حضرت رسول بود، اما به خودی خود، وظیفه ای را برای انذار و دعوت مردم به دوش ایشان نمی گذاشت و خصوصاً این که، با انقطاع و حسی (۵)، پیامبر دستور جدیدی دریافت نداشته و مأموریت ابلاغ و اعلام نبوت را نیافته بود. ولی برخی عقیده دارند که دستور انذار و ابلاغ دعوت اسلام با نزول آیات اولیه ی سوره ی "مدثر" آغاز شد و رسول خدا از همین زمان مراحل دعوت خویش را آغاز کرده است (زرگری نژاد، ۱۳۸۴: ص ص ۲۳۳ – ۲۳۴).

از این رو پس از ابلاغ دستور انداز، ابتدا مرحله ی دعوت مخفی و به عبارتی صحیح تر، "محدود" آغاز شد، که مدت آن حدود ۳ سال بوده است. طی این دوره قریش از ادعای نبوت حضرت محمد (ص) مطلع بوده است. در این دوره، رسول اعظم (ص) از طریق برقراری روابط میان فردی مستقیم و یا غیر مستقیم و بدون اعلان عمومی و عدم استفاده از شیوه های ارتباط گروهی و جمعی؛ تنها به دعوت افراد مناسب می پرداخت و آشکار به عیب جویی از عقاید مکیان و بت پرستی ایشان نمی پرداخت؛ بلکه تنها به دعوت فردی مردم به اسلام می پرداخت و به نفی و انکار نهانی بت پرستی بسنده می کرد و مشرکین و اشراف مکه نیز از محتوای ضد ستمگری و جباریت و هدف های براندازی نظام اشرافی و مناسبت بهره کشی حاکم، جهت استقرار عدالت نبوی، بی اطلاع بودند. اما علی رغم واکنش های سطحی ضد رسول اکرم و مسلمانان قریش، تمرکز دعوت ایشان در خانه ارقم بود و موضوع دعوت هم فقط اقرار به توحید و برائت از بت ها بوده و نخستین عملی که بر مسلمانان در این دوره فرض شد، نماز بوده است (زرگری نژاد، ۱۳۸۴: ص ص ۲۳۴- ۲۳۶و فیاضی، ۱۳۸۴: ص ص ۶۰ – ۶۱).

در ادامه با گرویدن نزدیک به پنجاه نفر به اسلام و در شرایطی که زمینه های ذهنی و اجتماعی برای علنی شدن دعوت پیامبر اعظم (ص) فراهم شد، خداوند متعال به عنوان تمهید سایر مقدمات دعوت علنی و کاملاً گسترده اسلام، آیه ۲۱۴سوره شعرا را نازل کرد و فرمود: «و اَنذر عشیرتک الاقربین...»؛ اینک نزدیک ترین افراد عشیره ات را (دعوت کن) و از عذاب خدا بترسان (که ایمان بیاورند). و این دستور الهی، زمینه ی آغاز دومین مرحله دعوت پیامبر (ص) که دوره دعوت علنی و انذار خویشاوندان نزدیک نامیده شده است را در عهد مکی فراهم کرد. به عبارتی ورود به این مرحله، به معنی روی آوردن پیامبر (ص) به شیوه ی ارتباط گروهی در کنار روش ارتباط فردی و چهره به چهره می باشد و نکته مهم در اتفاقات مرتبط با انذار یوم الدّار، این است که تا آغاز دوره مذکور، هیچ کدام از بنی عبدالمطلب، حتی حضرت حمزه و حضرت ابوطالب نیز به رسول اعظم (ص)، ایمان نیاورده بودند و اسلام اینان قطعاً بعد از سال سوم بعثت روی داده است و این اقدام پیامبر مقدمه دعوت علنی عمومی مردم بود که این روش تبلیغ، یعنی دعوت در درون و سپس گستراندن آن در برون، موجب تسریع در گسترش دعوت پیامبر اعظم (ص) شد (زرگری نژاد، ۱۳۸۴: صص ۲۳۷ - ۲۴۱ و الویری، ۱۳۸۳: ص ۴۹).

به هر حال بعد از مرحله مذکور، مرحله دعوت علنی عمومی و اعراض از مشرکین در عهد مکی شروع شد. دکتر زرگری نژاد در این باره می نویسد: «مقاومت و عدم همراهی خویشاوندان نزدیک، مانع از آن نشد که خداوند، فرمان دعوت علنی عمومی را صادر نکند. [چرا که] سه سال تلاش در دوره دعوت پنهانی، زمینه های ذهنی و اجتماعی دعوت عمومی و گسترده را فراهم نموده بود. [البته] متأسفانه به درستی نمی دانیم که آیه: «فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشرکین» (حجر / ۹۴) چه مدت بعد از آیه و «و أنذر عشریتک الاقربین» نازل شده است. همین اندازه می دانیم که اولاً این فاصله بسیار اندک بوده، ثانیاً پیامبر خود قبل از نزول این آیه، از استهزای مکیان نگرانی داشته است... [بنابراین] در می یابیم که در کنار دستور دعوت عمومی، پیامبر، فرمان اعراض از مشرکین را نیز دریافت داشته و این آغاز صف بندی موحدین و مشرکین در مکه است.»

در این دوره، استفاده آن حضرت از شیوه ی ارتباط گروهی برای افزایش یافت و منزل ارقم ابن ابی ارقم که مکانی در درون شهر مکه و در نزدیکی خانه ی کعبه، در پای کوه صفا بود و قبلاً از سوی پیامبر (ص) برای خواندن نماز و آموزش قرآن و دین تعیین شده بود، در تبلیغ اسلام نقش مهمی را عهده دار شد و پیغمبر روزها در آن خانه به سر می برد و مسلمانان قدیمی، اشخاص تازه را به آنجا می آوردند تا سخنان پیامبر و آیات قرآن را بشنوند (فیاض، ۱۳۸۴: ص ۶۱ و الویری، ۱۳۸۳: صص ۴۹ – ۵۰).

در این مرحله، دعوت پیامبر اعظم (ص) بر بنیاد سه محور: ۱. پرستش خدای واحد و سرزنش بت پرستی؛ ۲. تبیین هدف بعثت در ابلاغ یکتاپرستی و فراخوان عمومی آن و ۳. فلاح و نجات در پرتو توحید و ترک عبادت بتان استوار بود و با آگاهی قریش از کارکردهای اجتماعی توحید و به خطر افتادن پایگاه اشرافی مبتنی بر بت پرستی و فساد قریش و ارزش ها و هنجارهای متأثر از آن، واکنش های تندی برای مقابله با پیامبر (ص) و دعوت او آغاز شد که تلاش برای انزوای اجتماعی پیامبر و ایجاد مانع در مسیر ابلاغ دعوت پیامبر با اتخاذ سیاست های خشونت بار مانند: شکنجه و آزار مسلمانان، تحقیر و نیرنگ و فراهم سازی و انجام یک برنامه هجوم تبلیغی و روانی علیه پیامبر (ص) و طرح اتهاماتی مانند سحر بودن قرآن (احقاف/ ۷)، ساحر بودن پیامبر (یونس/ ۲)، شعر بودن قرآن (یس/ ۶۹)، شاعر بودن پیامبر (انبیا/ ۵)، جنون (صافات/ ۳۴)، فراگیری تعالیم دینی از بشر و انکار جنبه ی وحیانی دین (نحل/ ۱۰۳) و القای شبهه در این باره که چرا قرآن بر شخص دیگری نازل نمی شود (زخرف/ ۳۱)، از جمله ویژگی های عمومی و ارتباطی این دوره بشمار می رود (زرگری نژاد، ۱۳۸۴: صص ۲۴۲ - ۲۶۹و الویری، ۱۳۸۳: ص ۵۱).

به هر حال، به افزایش اقدامات گوناگون از جمله ارتباطی و روانی مشرکان مکه، علیه پیامبر (ص) و مسلمانان در سال ششم بعثت، عده ای از صحابه ی پیامبر به سرزمین حبشه، طی دو مرحله مهاجرت کردند که این مهاجرت ها پیش از ماجرای انعقاد پیمان نامه مشهور تحریمی قریش علیه مسلمانان در برقراری هر گونه روابط اجتماعی و اقتصادی با آنان، انجام گرفته است. اما بعد از اتمام طرح محاصره شعب ابی طالب، تا اوایل سال ۱۴ بعثت که آخرین سال های دوره مکی محسوب می شود، سخت ترین و در همان حال، حیاتی ترین دوره تبلیغ اسلام توسط پیامبر بشمار می رود؛ چرا که ایشان پس از خروج از شعب ابی طالب، با تلاش مضاعف برای پراکندن دعوت اسلامی و تماس گسترده با زائران کعبه و عرضه ی دعوت خویش بر آنها و جست و جو برای یافتن پایگاهی خارج مکه، مانند سفر به طائف؛ سرانجام توانست مرکزیت دعوت اسلامی را به خارج از مرزهای مکه یعنی به یثرب منتقل نماید (زرگری نژاد، ۱۳۸۴: صص ۲۷۰ - ۲۷۸ و الویری، ۱۳۸۳: صص ۵۱ - ۵۳و شهیدی، ۱۳۶۸: صص ۵۳ – ۵۹).

اما در ماه ربیع الاول سال چهاردهم بعثت (برابر با سپتامبر سال ۶۲۲ میلادی) با مهاجرت رسول اعظم (ص) و در ادامه سایر مسلمانان ساکن مکه به شهر مدینه و آغاز دوره مدنی، دعوت اسلام، جنبه عمومیت یافتن رسالت برای همه ی مردم جهان را نیز پیدا کرد. چرا که بر عکس دوره ی مکی، برنامه ها، شیوه عمل، سیره و روش های تبلیغی و اجتماعی پیامبر و نیز قواعد و احکام نازل شده در قالب سوره های مدنی، آشکارا از هدف پیامبر در تأسیس یک نظام اجتماعی در عصر مدنی حکایت دارد؛ به طوری که از جمله موارد ارتباطی مهم در روزهای آغازین دوره هجرت تا ماه صفر سال ۱۱ هجری که حضرت محمد (ص) رحلت فرمودند و به جوار حق تعالی شتافتند، می توان به بنای نخستین مسجد به عنوان یک نهاد ارتباطی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مهم تا به امروز، برگزاری نخستین نماز جمعه، پیوند خطابه با اسلام و تحول و تکامل آن، انعقاد نخستین پیمان نامه ی عمومی در اسلام (توجه به آزادی دینی)، تغییر قبله از بیت المقدس به کعبه، آغاز عملیات روانی منافقان و یهودیان علیه پیامبر (ص)، ارسال نامه برای عرضه محتوای کلی اسلام و دعوت پادشاهان و رؤسای قبایل اطراف جزیره العرب به اسلام، ظهور پیامبران دروغی، ارایه و آموزش قوانین و قواعد اجتماعی و تعاملات انسانی، ارایه و آموزش قواعد عبادات فردی و تحصیل کمال انسانی و تلاش برای وحدت با اهل کتاب؛ اشاره کرد (زرگری نژاد، ۱۳۸۴: ص ۳۱۹، ۳۲۶، ۴۲۴، ۵۱۹و ۵۴۹ و شهیدی، ۱۳۶۷: صص ۵۹ - ۱۰۴ و فیاض، ۱۳۸۴: صص ۷۲ – ۱۱۱).

ابزارها، نهادها و شیوه های فرهنگی -ارتباطی پیامبر اعظم (ص) در عهدهای مکی و مدنی

ارتباطات الهی، انسانی، اجتماعی، میان فرهنگی و ابزاری در طول تاریخ اسلام، پایه ی اساسی در توسعه و پیشرفت این آیین مقدس و مکتب دینی و سیاسی بوده است و همیشه یک جریان پیوسته بین ارتباطات، دین و سیاست می بینیم که در سایر تمدن ها و ادیان وجود ندارد.

به طوری که اسلام در بدو تولد خود، ابتدا برخی از وسایل ارتباطی زمان جاهلیت، مانند: شعر و خطابه را با تغییر پیام در خدمت ترویج و تبلیغ اسلام درآورد و در ادامه برخی گونه های جدید، مانند: قرآن، سنت، اذان، روابط دوستانه و شخصی، سرایا، مسجد، حج و... را ابداع و به کار گرفت (خندان، ۱۳۷۴: ص ۲۲۱).

از این رو بررسی منابع تاریخی، بیانگر این نکته مهم است که پیامبر اعظم (ص) با توجه به اتصال به منابع لایزال الهی و در نتیجه توان مخطاب شناسی و جامعه شناسی بسیار دقیقی که داشتند، از ابزارها، نهادها و شیوه فرهنگی - ارتباطی متفاوت و متعدد برای نشر دعوت اسلامی بهره گرفتند که مهم ترین آنها عبارتند از:

الف- قرآن

قرآن، پیام اصلی اسلام است که حتی رمزگذاری آن نیز به وسیله ی خداوند متعال انجام شده است و به عبارتی دیگر محتوای پیام اسلام، همان محتوای قرآن است که خداوند متعال، محتوای آن را با نماد الفاظ از طریق جبرئیل بر پیامبر اسلام حضرت محمد مصطفی خاتم المرسلین (ص) نازل فرموده است. اما مسئله ی مهم در اینجا این است که انتقال پیام خداوند، با دریافت پیامبر (ص)به پایان نمی رسد و همین که پیامبر این پیام را دریافت نمود، باید خود به فرستنده و ابلاغ کننده ای تبدیل شود و این پیام را به دیگران منتقل سازد و پیامبر اکرم (ص) نیز نسبت به قرآن، هیچ دخل و تصرفی نه در الفاظ و نه در محتوا انجام نمی دهد و قرآن را آن گونه که بر او نازل شده است به دیگران منتقل می سازد (خندان، ۱۳۷۴: صص ۱۸۴ – ۱۸۵).

امام علی (ع) درباره ی ویژگی های قرآن، این رسانه ی الهی که معجزه جاویدان رسول اعظم (ص) می باشد، فرموده اند: «... قرآن فرمان دهنده است و بازدارنده، خاموش است و گوینده، حجت خداست بر آفریدگانش که بدان پیمان گرفته است از ایشان و همگان را نهاده است در گرو آن. نور - هدایت - خود را با قرآن تمام گرداند و دین خود را بدان به کمال رساند و جان پیامبر خویش را هنگامی ستاند که از رساندن احکامی که موجب رستگاری آفریدگان است، فارغ ماند» (خطبه ۱۸۳ نهج البلاغه / شهیدی، ۱۳۸۰: ص ۱۹۴).

بنابراین خداوند که منبع اصلی پیام دین به طور اعم است، پیام های خود را با رمزهایی که خود به آنها "آیه" می گوید، برای بشر فرستاده است و محتوای پیام تبلیغی اسلام و دعوت اسلام، همان محتوای قرآن است (خندان، ۱۳۷۴: صص ۲۰۸۲۱۲).

ب- ابداع نهادها و نمادهای جدید ارتباطی

از جمله مسایل مهم و شایان توجه در روش تبلیغ پیامبر اعظم (ص)، وضع شعائر دینی و ابداع نهادها و نمادهایی بوده است که تا زمان آغاز عصر دعوت ایشان، رواج نداشت و این رسانه سازی، نقشی مؤثر و مهم در یادآوری معارف دینی و یا تبلیغ و یا فراخوان برای انجام یک آیین دینی به همراه داشته است که از جمله آنها می توان به مسجد، نماز، نماز جمعه، اذان، اقامه، منبر، کتابت و نویسندگی اشاره کرد (الویری، ۱۳۸۳: ص ۵۳ و مطهری، ۱۳۷۸: ص ۲۳۴).

مراد از جنبه تبلیغی بودن اذان و اقامه، این است که یکی از مهم ترین روش های تبلیغ، القاء از طریق تکرار است و در این دو شعار دینی که هر روز پنج بار تکرار می شود، بسیاری از معارف و تعالیم دینی به صورت کوتاه و موجز مورد تأکید قرار می گیرد. به ویژه که مستحب است مؤمنان به هنگام شنیدن فرازهای اذان و اقامه آن را تکرار کنند (الویری، ۱۳۸۳: صص ۵۳ – ۵۴).

مسجد نیز در نظام دینی، پایگاهی برای عبادت فردی و مرکزی برای اخذ تصمیم ها و مشورت ها و حل و فصل امور و برنامه ریزی و سیاست گذاری حرکت ها است (زرگری نژاد، ۱۳۸۴: ص ۳۳۹) و در یک کلام، مکانی برای نشر معارف دینی در ابعاد فردی و اجتماعی بشمار می رود. از این رو، رسول اعظم (ص) بلافاصله پس از خروج از مکه و آغاز گسترش دعوت اسلام، قبل از ورود به مدینه، نخستین مسجد را در قبا با یاری امام علی (ع)، بنا کرد.

در واقع می توان گفت که مهم ترین پدیده جغرافیایی همه دین ها را پرستش گاه ها و عبادت گاه های آنها تشکیل می دهد و "مسجد"، به عنوان نخستین هدیه جغرافیایی، مولود بینش اسلامی و دین شریف اسلام، از سوی حضرت محمد (ص) به مسلمانان عطا شد (سعیدی رضوانی، ۱۳۷۲: صص ۳۵ – ۳۶).

نماز جمعه نیز، نماز عمومی هفتگی اسلام است؛ که منظور عمده از این اجتماع، شنیدن خطابه های آن است(مطهری، ۱۳۸۵: ۲۳۶ و ۲۳۹).

ادامه دارد...

منبع: راسخون

 
تاريخ: ۱۳۹۵/۶/۱۷
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
نقد مسیحیت
کوثر هدایت 98
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
کارگاه مطالعات سینمایی
نقد عرفان های نوظهور
پاسخگویی به شبهات مذهبی
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal