حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۷ چهارشنبه ۲۳ آبان     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پايگاه اطلاع رساني رسالات:
 آیا ما در پی رنگ زدن ایرانی-اسلامی به علم خود هستیم؟
گر در پی نیل به افق های بالاتر و زندگی بهتر برای جامعه هستیم راهی نداریم جز این که به شکل علمی بتوانیم واقعیت های مسائل جامعه خود و انسان ایرانی مسلمان را بشناسیم.

به گزارش  پايگاه اطلاع رساني رسالات به نقل از پویان وابسته به معاونت فرهنگي تبليغي دفتر تبليغات اسلامي خراسان رضوي، سید ضیاء هاشمی رئیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران و استاد جامعه شناس این دانشگاه است و متن زیر گفتگویی با وی درباره میزان توانمندی علوم انسانی است.
دستاوردهای موجود علوم انسانی را چگونه ارزیابی می کنید؟
در باب دستاوردهای علوم انسانی نخست باید به این نکته اشاره کرد که تمدن جدید را به عنوان محصول علوم انسانی تلقی می کنند. در واقع تمدن یکی از محصولات علم است و به طور مشخص جهتگیری و محتوای تمدن متاثر از علوم انسانی است و چون تمدن جدید عمدتا از غرب تاثیر گرفته و در آن فضا به وجود آمده است، تمدن غربی را زاییده و محصول علوم انسانی غربی می دانند. پس علوم انسانی توانایی داشته است جامعه بشری را به بستری جدید هدایت و تمدنی خلق کند که از نظر رفاه و امکانات و همچنین نظم و نسق جدید نسبت به تمدن پیشین امتیازاتی داشته باشد. البته این تمدن جدید نسبت به تمدن های قبلی در همین جوامع غربی ضعف هایی نیز دارد که در خود غرب نیز به آن اذعان شده و برای اصلاح آنها دستیابی به تمدنی کامل تر و انسانی تر و جامع و نزدیک به اقتضائات فطری بشری تلاش هایی صورت گرفته است. بسیاری از روشنفکران و دانشمندان علوم انسانی در غرب در پی برطرف کردن این نقایص هستند. البته از آنجا که انسان موجودی کمال جوست و عرصه علم نیز عرصه نوآوری و خلاقیت است، ایده آل ها و نیازهای انسان همواره رشد می کند و بشر افق های بالاتر و مطلوبات بیشتری را طلب می کند و مطالبات در حال افزایش است. پس دانشی که به این مطالبات می پردازد و دنبال کشف جلوه های عینی و مصادیق ایده آل ها و سعادت بشری است نیز همواره رشد می کند. علم در راه های رسیدن به این ایده آل ها و کسب مطالبات و تحقق آنها مرتب تحقیق می کند. بنابراین ایده ها و نظریات جدید عرضه می شود.
علوم انسانی، علومی فرهنگی و اجتماعی و رفتاری است که با رویکردهای مختلف در حوزه های متفاوت مطرح می شود. از فلسفه تا علوم اجتماعی و سایر علوم رفتاری چون روان شناسی و تاریخ و جغرافیا، علوم انسانی هستند که هدفشان دستیابی به راه های زندگی بهتر از طریق کشف و شناخت ویژگی ها و پیچیدگی های این زندگی است.
آیا ذات و ماهیت علوم انسانی بومی ما با جهانیان متفاوت است یا ما در پی زدن رنگ ایرانی ـ اسلامی به علم خود هستیم؟
ما اگر در پی نیل به افق های بالاتر و زندگی بهتر برای جامعه هستیم راهی نداریم جز این که به شکل علمی بتوانیم واقعیت های مسائل جامعه خود و انسان ایرانی مسلمان را بشناسیم. علم «اصلی» است که هم مورد تایید عقل و هم مورد تایید دین است و در طول تاریخ همه جوامع به آن بها داده اند و هر چه جامعه بشری رشد بیشتری داشته توجه آن به علم بیشتر شده، به گونه ای که عصر جدید را عصر آگاهی، دانش و اطلاعات تلقی می کنند. بویژه در جامعه ما که آرمان هایی دارد ناچاریم از علوم انسانی استفاده کنیم.
طبیعی است علم انسانی که به آن نیاز داریم ممکن است اقتضائات و ویژگی هایی داشته باشد که قدری با علوم انسانی در جوامع دیگر متمایز باشد. این به معنای آن نیست که این علم اصولا ذات و ماهیتش با علوم انسانی دیگر جوامع متفاوت باشد. باید از دستاوردهای بشری بهره برد و با آن نیازهای خود را برطرف کرد. بنابراین علم انسانی از ضرورت های زندگی جدید است و جامعه ما نیز به علم و عالمان علوم انسانی احتیاج دارد.
آیا همین علوم انسانی موجود نیز می تواند در حل مشکلات و مسائل انسانی جامعه ما به کار گرفته شود و به صورت نسبی کارآمد باشد؟
جواب مثبت است، قطعا علوم انسانی موجود می تواند کمک کند و مفید واقع شود، اما علم همواره در حال زایش و نوآوری و رشد است و ویژگی علوم انسانی در مقایسه با علوم طبیعی این است که اقتضائات جامعه که موضوع مطالعه آن است، در محتوای آن تاثیر می گذارد. بنابراین علوم انسانی که قرار است در جامعه ایران با ویژگی های اسلامی و تاریخ خاص خود کار کند به ویژگی ها و دستاوردهای جدیدی نیاز دارد. پس خواه ناخواه، فلسفه، جامعه شناسی و روان شناسی و سایر حوزه های علوم انسانی باید در جامعه ایران تفاوت هایی با این علوم در سایر جوامع پیدا کند. البته این تفاوت ها، تفاوت های ماهوی نیست بلکه همان ماهیت علم بشری است که در جامعه ما کامل و با جامعه هماهنگ می شود و به مسائل آن می پردازد و برای آن راه حل ارائه می دهد. در نتیجه باید با نوآوری در تولید و تکمیل علم بشری مشارکت کرد.
مصادیق عینی دستاوردهای علم انسانی را در جامعه ما با کدام مثال ها می توان نشان داد؟
علوم انسانی تاکنون در جامعه ما دستاوردهای بسیاری داشته است. به هر حال جامعه ما، جامعه ای شهری، صنعتی و به تعبیر رایج جامعه ای نسبتا مدرن است و تفاوت های زیادی نسبت به جوامع کاملا سنتی دارد. علوم موجود تلاش هایی برای شناخت اقتضائات این جامعه داشته و به فعالیت هایی که در آن اتفاق می افتد، پرداخته است. بر این اساس اتفاقاتی نیز افتاده و سیاستگذاری هایی صورت گرفته و رفتارهایی انجام شده است. آنجا که علوم انسانی به کار گرفته شده و مشارکت داشته، سیاستگذاری ها و دستورالعمل ها با خطای کمتری مواجه شده و دقت بیشتری وجود داشته است. در حوزه نظم و امنیت و دستگاه قضایی به علوم انسانی و دستاوردهای روان شناسی و مطالعات جامعه شناختی و... نیاز است که مخاطب و بستر عمل خود را بشناسد و راجع به آنها تصمیم بگیرد.
حوزه رسانه در این میان حوزه بسیار مهمی است که هم از دستاوردهای علم انسانی بهره برده و هم می تواند کمک کند تا دستاوردها به شکل مرتب منعکس شده و توجهات جلب شود و بستری برای رشد و عرضه علوم انسانی فراهم آید. بدون شک، علم انسانی ما در حوزه اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و رسانه ای دستاوردهای ارزشمندی داشته ولی اگر بهای بیشتری به آن داده شود می تواند دستاوردهای بسیار گسترده تری داشته باشد.
شکی نیست این علوم باید در فرآیند رشد و تکامل خود افق های بالاتری را در نظر بگیرد که بتواند با جامعه امروز ما پیوند عمیق تری برقرار سازد. طبیعتاً کنگره علوم انسانی نیز این دغدغه را دارد که به ارتقای علوم انسانی و پیوند آن با رسانه ها بپردازد و خلأهای موجود را بیشتر بشناسد و مهم تر از همه اینها، قابلیت ها و ظرفیت هایی را که در علوم انسانی وجود دارد بیشتر مورد توجه قرار دهد تا جامعه ما بیش از پیش بتواند از مواهب و دستاوردهای علوم انسانی بهره مند شود.
به نظر می رسد در نگاه شما، خیل منتقدان علوم انسانی در نظر گرفته نمی شوند. آیا شما از نیمه پر لیوان سخن می گویید؟
بخشی از منتقدان علوم انسانی اساسا آن را نمی شناسند و فقط از دور به شکل شعاری آن را مورد انتقاد قرار می دهند. انتقاد این گروه، انتقاد سازنده ای نیست یا از سر جهل و تعصب است یا از سر اغراض دیگری است که نمی تواند مفید، انسانی و سازنده باشد. بخش دیگری از انتقادات ناظر به تعارضاتی است که در مبانی علوم انسانی موجود ممکن است با مبانی فرهنگی و فکری و اجتماعی در جامعه ما وجود داشته باشد. این طیف از انتقادات نتیجه اش این نیست که این علوم مفید نیست بلکه نتیجه ای که از آن گرفته می شود آن است که علوم انسانی در جامعه ما راه زیادی برای پیمودن در پیش دارد. پس از این منظر، ضرورت علوم انسانی حتما مورد توجه است، اما این باور نیز مورد تأکید است که باید این علم را به افق های بهتری رساند تا بتواند خود را بیشتر با مبانی فکری و فرهنگی منطبق سازد.
بحث هایی مثل بومی سازی و اسلامی شدن علم و دانشگاه ناظر به این حوزه است و به معنای عدم ارزشمندی این علوم نیست، بلکه یعنی این علوم باید انطباق بیشتری با اقتضائات جامعه ما پیدا کند. به هر حال نگرش های دینی و مبانی فلسفی و انسان شناسی که در جامعه ما وجود دارد حتماً باید مورد توجه علوم انسانی قرار بگیرد.
بخش دیگری از نقدها به این می پردازد که علم انسانی جوان است و سن کمی دارد و باید در فرآیند تکاملی حمایت و به آن بها داده و به کار گرفته شود تا خود را بیشتر نشان دهد و در جامعه بتواند به عنوان علمی کارآمد عمل کند. این نگاه، نگاهی است که در همه جوامع می تواند وجود داشته باشد و طبیعی است هر علمی باید رشد کند و علم نمی تواند متوقف شده و ایستا باشد و همواره باید پویش علمی در جامعه وجود داشته باشد، اما در برخوردهای شعاری و از روی نبود شناخت باید به این نکته توجه کرد که آیا به عنوان مثال رسانه های ما بدون استفاده از علم انسانی می توانستند به این جایگاه و موقعیت و پایگاه برسند. گو این که رسانه های ما ضعف هایی دارند، اما تا همین مرحله از رشد بدون بهره مندی از این علم نمی توانسته اند برسند.

تاريخ: ۱۳۹۰/۱۲/۲
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
 کارگاه شناخت سینمای اخلاقی
دوره آموزشی پاسخگویی به پرسش های قرآنی
نجم الثاقب
ثبت نام جذب و گزینش
تربیت مبلغ خواهران
دوره مسیحیت
نقد فرق تصوف و دراویش
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal