حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ دوشنبه ۳۰ دي     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پایگاه فرهنگی تبلیغی رسالات:
 حسد و کینه‌توزی و راه‌های درمان آن
یکی از بیماری‌های بسیار خطرناک روانی که دائم باعث اضطراب و نگرانی انسان است، «حسد»، کینه‌توزی و عداوت نسبت به دیگران است. بحث و بررسی پیرامون این بیماری روانی، علل و عوامل پیدایش آن، آثار مخربی که دارد و بالأخره راه‌های درمان آن بسیار زیاد است.

تعریف حسد

حسد آن است که انسان آرزوی از بین رفتن نعمت از دیگران را داشته باشد، در حالی که می‌داند آن نعمت زیبنده‌ی او و به صلاح او است.(درس‌هایی از اخلاق اسلامی یا آداب سیر و سلوک، ص 258)

«حسادت»، احساسی عمیق و منفی است. به عقیده‌ی «والون»، احساس تدریجی‌ای است که دارنده‌ی آن از درکش لذت می‌برد و به عقیده‌ی «لاکان»، یک نوع سنجش روانی در مقابل رقیب است و این احساس از آن جهت است که انسان همیشه درباره‌ی آن‌چه که دارد اظهار نگرانی می‌کند و نمی‌خواهد آن‌چه را که مال خودش است، به تصرف دیگری درآید.

«حسود» کسی است که در خودش تمرکز یافته و همیشه در نگرانی و اضطراب بسر می‌برد و قبل از دیگری، خود را دوست دارد و نمی‌تواند نسبت به دیگران احساس محبت کند. حتی ممکن است از آن‌ها متنفر باشد و دائم می‌ترسد که مبادا ارزشش را لگدمال کنند و همیشه می‌خواهد مورد احترام و تکریم دیگران باشد.(دائرة‌المعارف روان‌شناسی، ص 6) شخص حسود به خاطر خباثت نفسانی و بخلی که بر او حاکم است، دوست ندارد خداوند به کسی نعمتی داده و یا به کسی غیر از او خیری برسد.

علایم حسد

بدیهی است که هرکس خود را بهتر می‌شناسد و افکار و روش خود را بهتر درک می‌کند. چنان که قرآن کریم می‌فرماید: «بَلِ الإِنْسانُ عَلی نَفْسِهِ بَصِیرَةٌ وَلَوْ أَلْقی مَعاذِیرَهُ»(قیامت، آیه 15) در عین حال در کلمات اهل‌بیت علیه‌السلام علایمی برای حسد ذکر شده که اگر در کسی آن علایم باشد، نشانه حسادت اوست.

امام صادق علیه‌السلام فرمودند که لقمان به فرزندش چنین گفت:

«لِلْحَاسِدِ ثَلاثُ عَلامات: یغْتابُ اِذا غاب، ویتَمَلَّقُ اِذا شَهِدَ ویشْمِتُ بالمصیبةُ؛(بحارالانوار، ج 73، ص 251).

برای حسود سه علامت است: (1)‌زمانی که طرفش نیست غیبتش را می‌کند؛(2)در حضور او تملّق و چاپلوسی می‌کند؛(3)در وقت گرفتاری و ناراحتی شماتت و سرزنش می‌کند.

چهارمین علامت هم از آیه 120 سوره آل عمران که در مطلب قبلی بیان شد، استفاده می‌شود که اگر به دیگری آسیبی و ضرری رسیده خوشحال می‌گردد و اگر نعمتی برسد ناراحت می‌گردد.

اگر در کسی این علائم وجود داشته باشد، بداند که از زمره حسودان است.

مضرات حسد

حسد سرچشمه و منشأ بسیاری از مفاسد فردی و اجتماعی است که به بخشی از آن‌ها اشاره می‌کنیم.

(1) بخش عظیمی از جنایات که در دنیا واقع می‌شود، منشأش حسادت است. یعنی اگر علل و عوامل اصلی قتل‌ها، دزدی‌ها، تجاوزها، ستم‌ها، غیبت‌ها، دروغ‌گویی‌ها، سعایت‌ها و مانند آن‌ها را بررسی کنیم، خواهیم دید که قسمت قابل توجهی از آن‌ها، از حسد مایه می‌گیرند. لذا حسد را به شراره‌ای از آتش تشبیه کرده‌اند که می‌تواند موجودیت حسود و یا فرد و جامعه‌ای را که در آن زندگی می‌کند به خطر بیندازد. سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله که فرمود: «کادَ الحَسَدُ اَن یغلِبَ القَدَر»(کافی، ج 2، باب حسد، حدیث 4) ناظر به همین معناست. یعنی گاهی به واسطه حسد، مقدرات یک خانواده و یا ملّتی دگرگون می‌شود. در تاریخ جریانات زیادی همانند جریان فرزندان آدم و یعقوب علیه‌السلام و حسادت عبدشمس نسبت به هاشم و به توارث، حسادت بنی‌امیه نسبت به بنی‌هاشم، به چشم می‌خورد.

(2) حسود بیشترین نیروی بدنی و فکری خود را که باید در راه پیشرفتِ اهدافِ اجتماعی به کار گیرد، در مسیر نابودی و ویران کردن آن‌چه که هست، صرف می‌کند و از این رو، هم سرمایه‌های وجود خود و هم سرمایه‌های اجتماعی را از بین می‌برد.

(3) حسود به واسطه‌ی حسادتش، همه نیکی‌ها و حسنات و در نتیجه، ایمان خود را نابود می‌کند و قهراً در سرای جاویدان و عالم پس از مرگ از انسان‌های ورشکسته و ساقط شده خواهد بود و انسان‌های این چنینی، مأوایی جز آتش جهنّم نخواهند داشت.

(4) از همه‌ی این‌ها گذشته، حسد آثار نامطلوبی در همین عالم نسبت به بدن و سلامتی حسود خواهد داشت. لذا افراد حسود معمولاً رنجور و از نظر اعصاب و دستگاه‌های مختلف بدن غالباً ناراحت و بیمارند و این حقیقت، امروز مسلّم شده است که بیماری‌های جسمانی در بسیاری از موارد عامل روانی دارد. لذا امام علی علیه‌السلام می‌فرمایند: «صِحَّةُ الجَسَدِ مِنْ قِلَّةِ الحَسَدَ» و در حدیث دیگر فرمودند: «اَلْعَجَبُ لِغَفْلَةِ الحُسادِ عَن سَلامَةِ الأجْسادِ» و هم‌چنین باز فرمودند: «اَلْحَسُودُ مَغْمُومٌ واللَّئیمُ مَذْمُومُ» و امثال این کلمات که بسیار است.

از ارسطو پرسیدند که چرا حسود همیشه مغموم و ناراحت است. حتّی از بیماران نیز ناراحتی‌اش بیشتر است؟ در جواب گفت: حسود مانند سایر مردم هم غم دارد و هم شادی، ولی علاوه بر غم و اندوه خویش از خوشی‌ها و شادی‌های مردم نیز مغموم و ناراحت می‌گردد. لذا همیشه ناراحت است، یعنی حسود هم باید درد و رنج غم خود را بکشد و هم درد و رنجِ خوشی‌های مردم را.(حسد، سید رضا صدر)

گاهی حسادت آن‌چنان شکوفا می‌گردد که حسود حاضر می‌شود خود را نابود و هلاک نماید تا به شخصی که مورد حسد اوست ضربه‌ای وارد نماید. مرحوم محدث قمی در سفینة‌البحار مطلب عجیبی را نقل می‌کند و می‌فرماید: «در زمان امام هادی علیه‌السلام در بغداد شخصی همسایه ثروتمندی داشت و نسبت به او بسیار حسد می‌ورزید، ولی نمی‌توانست به او ضربه‌ای وارد نماید. تا آن‌که غلامی را خریداری کرد و به آن غلام، احسان بسیار نمود و مبلغ سه هزار درهم به او داد و گفت بعد از من با این پولی که به تو داده‌ام، آزادی. به هرجا که خواستی برو. ولی در ازای این خدمت، نیمه شب مرا ببر در پشت بام این همسایه ثروتمند بِکش و جسدم را همان‌جا بگذار، تا فردا او به عنوان قاتلِ من، شناخته شده و دستگیر گردد و بدین وسیله ضربه‌ی کاری‌ام را بر او وارد کنم. غلام هرچه به او نصیحت نمود، اثر نکرد. تا آن‌که غلام، به دستور او عمل کرد. فردای آن روز، همسایه‌ی ثروتمند دستگیر شد و به زندان افتاد. وقتی خبر به امام هادی علیه‌السلام رسید، قضیه را به حاکم گفته و غلام را احضار کرد. قضیه روشن شد و همسایه از زندان آزاد گردید.

این است که می‌گویند حسود قبل از آن‌که به طرف مورد حسادتش لطمه‌ای وارد کند، به خودش ظلم و ستم روا می‌دارد و دین و دنیای خود را تباه می‌سازد؛ زیرا با حسادت او نعمت دیگری از بین نمی‌رود، ولی خود به هلاکت می‌رسد. چنان‌که شیطان به خاطر حسادتش به خود لطمه وارد کرده، ولی آدم علیه‌السلام به عنوان پیامبر خدا انتخاب شد. امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «اَلحاسِدُ مُضِرٌّ بِنَفسِهِ قَبلَ أنْ یضُرَّ بِالْمَحسُودِ کإبْلیسَ اُورِثَ بِحَسَدِهِ لِنَفسِهِ اللَّعنَة وَلآدَمَ اَلأِجتَباءِ والهُدی والرَّفعَ اِلی مَحَلِّ حَقائِقِ العَهدِ والإصطِفاءِ، فَکنْ مَحسُوداً، ولا تَکنْ حاسِداً، فَإنَّ میزانَ الحاسِدِ اَبَداً حَفیفٌ بِثِقلِ میزانِ المَحسُودِ، والِّرزقُ مَقسُومٌ فَما ذا ینفَعُ حَسَدُ الحاسِدِ، فَما یضُرّ المَحسُودَ الحَسَدُ».(بحارالانوار، ج 73، ص 255)

و شاعر گفت:

إصبرْ عَلی حَسَدَ الحَسُودِ فَإنَّ صَبرَک قاتِلُهُ             النّارُ تَاکلُ نَفسَها إن لَم تَجِدْ ما تَأکلُهُ

درمان حسد

با توجه به آثار، تبعات، مفاسد و مضرات فردی و اجتماعی این بیماری خطرناک روانی، درمان آن در اولین فرصت ممکن لازم است؛ زیرا اگر چنین بیماری‌ای درمان نشود، خسارت مادی و معنوی آن قابل جبران نخواهد بود. بهترین راه علاج آن این است که:

اولاً: بهترین راه درمان بیماری‌های روانی، شناخت‌درمانی است. لذا موفق‌ترین راهِ درمانِ این بیماری صعب‌العلاج، همانا به خود آمدن و نسبت به مضرات فردی و اجتماعی آن آگاه شدن است. اگر انسان واقعاً به ضررهای فردی و اجتماعی و آثاری که بر آن مترتب است آگاهی پیدا کند، قطعاً خود را از آن صفت ناپسند و بیماری مهلک نجات می‌دهد.

ثانیاً: سری به کلمات نورانی معصومین و دستورات اولیای دین بزند و ببیند آنان درباره‌ی این صفتِ ناپسند و بیماری مهلک چه گفته‌اند.

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «آفَةُ الدَّینِ اَلْحَسَدُ وَالعُجبُ وَالفَخرُ» (کافی، ج 2، باب حسد حدیث 5)؛ یعنی حسد، خودخواهی و تکبّر، آفت دین هستند.

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: «ایاکمْ وَ الْحَسَدُ فَاِنَّ الحَسَدَ یأکلُ الحَسَناتِ کما تَأکلُ النّارُ الحَطَبُ»؛ یعنی از حسد بپرهیزید، زیرا حسد حسنات را نابود می‌کند، آن‌گونه که آتش هیزم را.(بحارالانوار، ج 73، ص 255)

روایات از این قبیل بسیار است که صفت ناپسند حسد، انسان را به تباهی می‌کشد. نه تنها انسان حسود کارهای ناشایست مرتکب می‌شود و کمتر موفق به کارهای خوب می‌شود، آن مقدار از کارهای خوبی هم که انجام داده و ایمانی که آورده، با این صفت ناپسند و بیماری روانی از بین می‌رود. انسان در حالی بر خدا وارد می‌شود که نامه عملش از همه حسنات خالی و مستقیم روانه جهنم خواهد شد. حال اگر انسانِ عاقل با این بینش به این بیماری روانی نگاه کند، قطعاً درصدد علاج آن برخواهد آمد.

ثالثاً: قدری پیرامون حسادت خود بیندیشد که آیا با حسادت او نعمتی را که خداوند به دیگری داده است، زایل می‌گردد؟ آیا حسادت حسود در مقدّرات عالم تأثیری دارد؟ یا آن‌که هر چیزی در این عالم برای خود حساب و قدر و اندازه‌ای دارد، «وَ کلُّ شَیءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ»؛ و هر چیزی برای خود مدت و وقت خاص به خود را دارد (رعد، آیه 9)  و «لِکلِّ أَجَلٍ کتابٌ» (همان، آیه 40). بنابراین شخص حسود اگر درست فکر کند، یقیناً می‌فهمد که ضرر حسادت به خودش برمی‌گردد، نه به محسود. این نوع فکر است که در احادیث آمده است که تفکرِ ساعتی برابر با هفتاد سال عبادت است.

حاصل آن که برای علاج این بیماری صعب‌العلاج چاره‌ای جز شناخت‌درمانی نیست، که هر سه بند فوق‌الذّکر ما را به نوعی به شناخت‌درمانی دعوت کرده است. در حقیقت اگر شخص حسود به عاقبت شوم این صفت ناپسند و بیماری مهلک واقف باشد، در اولین فرصت ممکن خود را معالجه می‌کند.

«اَعاذَنَا اللّه مِنْ شُرورِ اَنْفُسِنا وَ سَیئاتِ اَعمالِنا»

منبع: کتاب «نقش باورهای دینی در رفع نگرانی‌ها» نوشته‌ی حبیب‌الله طاهری، انتشارات زائر

تاريخ: ۱۳۹۳/۹/۱۸
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
نقد مسیحیت
کوثر هدایت 98
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
کارگاه مطالعات سینمایی
نقد عرفان های نوظهور
پاسخگویی به شبهات مذهبی
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal