حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ شنبه ۲۹ تير     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
 آیا سیاست امام حسن علیه‌السلام و امام رضا علیه‌السلام متفاوت بوده است؟
ممکن است به نظر اشکال برسد که امام حسن علیه‌السلام حکومت را رها کردند و امام رضا علیه‌السلام به حسب ظاهر آن را تحویل گرفتند. آیا این دو عمل متناقض و متضاد هستند؟ سیاست ائمه چگونه بوده است؟ ...

 

 
 : در پاسخ به این سؤال چند نکته را باید متذکر شد

اولاً، استناد به فقه شيعه درباره‌ی اين‌كه صلح امام حسن علیه‌السلام (یا پذیرش ولایتعهدی توسط امام رضا علیه‌السلام) مجاز بوده يا مجاز نبوده درست نيست، زيرا پايه‌هاى فقه شيعه اصلاً رويه‌ی ائمه علیهم‌السلام است. هميشه و در هر موضوعى يک چيزهايى به عنوان اصل قرار داده مى‌شود، بعد قضايا مبتنى بر آن اصل گذاشته مى‌شود. فقه «محقق» يا ساير علماى شيعى اصلاً بنا و بنيادش بر رويه ائمه علیهم‌السلام است.

دوماً،باید به شرایط امام حسن علیه‌السلام اشراف داشته باشیم تا متوجه شویم ایشان چرا حکومت را تسلیم معاویه کردند؛ در این مورد بد نیست بدانیم که:

(1) امام حسن علیه‌السلام مانند حضرت علی علیه‌السلام هرگز راضی نبودند که شخصی که جایگاه خلافت مسلمین را در اختیار دارد، کشته شود. گواه این مدّعا حمایت هوشمندانه‌ی امام علی علیه‌السلام از عثمان بود. ایشان نه با شورشیان همراهی کردند و نه راضی بودند که به آن‌ها ظلمی شود و نه این‌که عثمان کشته شود. امام حسن علیه‌السلام هم می‌دانستند (این را شرایط زمان ایشان کاملاً نشان می‌دهد) که عاقبت جنگ چندین ماهه با معاویه، کشته شدن تعداد زیادی از مسلمانان و در نهایت شکست و احتمالاً کشته شدن خلیفه مسلمین است.

(2) امام حسن علیه‌السلام طبق آن‌چه که در قرارداد با معاویه آمده است، «تسلیم امر» کردند. برای خود امام حسن علیه‌السلام مسئله محل تردید نبود که معاویه چه ماهیتی دارد. اما بعد از جریاناتی که معاویه با امام علی علیه‌السلام داشت، حالا می‌گوید که من حاضرم به کتاب خدا و به سنت پیغمبر و به سیره‌ی خلفای راشدین صددرصد عمل بکنم و برای خودم جانشینی معین نکنم و بعد از من هم حکومت مال حسن و حسین باشد. یعنی به حق آن‌ها اعتراف می‌کند، فقط آن‌ها «تسلیم امر» بکنند. ورقه‌ی سفید امضا برای امام فرستاد و همه‌ی شروط امام را قبول کرد. (امام پنج شرط کردند) حرف معاویه این بود: مگر تو خلافت را برای چه می‌خواهی؟ مگر غیر از عمل کردن به مقررات اسلامی است؟ من مجری منویّات تو خواهم بود. اگر امام قبول نمی‌کردند قطعاً در مقابل تاریخ محکوم بودند.

(3) درست است که نیروهای کوفه ضعیف شده بود، اما این بدان معنی نیست که به کلی از میان رفته بوده‌اند. کوفه به خودی خود در زمان امام حسن علیه‌السلام وضع نابهنجاری پیداکرده بود. اگر نخواهیم راجع به فعالیت‌های جاسوسان و مزدوران معاویه بحث کنیم که باپول و شایعه و تضعیف روحیه و چند ترفند دیگر در دل و روحیه‌ی کوفیان رسوخ کرده بودند. در عین حال اگر امام حسن علیه‌السلام ایستادگی می‌کردند یک لشگر انبوه درمقابل معاویه به وجود می‌آوردند، اما مسئله این بود که در نهایت امر یک نتیجه‌ی مناسبی بدست نمی‌آمد. (جنگ صفین گواه این مدعاست)

(4) در زمان امام حسن علیه‌السلام، کوفه یک شهر خسته و ناراحتی بود. از نظر امام حسن علیه‌السلام اتمام حجت شده بود و مردم کوفه نشان داده بودند که ما آمادگی نداریم. گواه این مدّعا این است که امام حسن علیه‌السلام در زیر لباس خود همیشه زره داشتند و حتی یکبار در حال نماز به طرف ایشان تیراندازی کردند. در ساباط نیز اصحاب ایشان آمدند و با خنجر به پای ایشان زدند.

(5) صلح امام حسن علیه‌السلام ماهیت اموی‌ها را که بر مردم مخفی و مستور بود آشکار کرد و زمینه را برای قیام امام حسین علیه‌السلام فراهم نمود. مردم می‌گفتند (این معاویه) چه آدم خوبی است! حسن، حرف‌هایت را بزن ببینیم تو چه می‌خواهی؟ آیا حرف تو این است که من فقط باید خلیفه باشم یا حرف دیگری داری؟ قطعاً اگر امام حسن علیه‌السلام تا بعد از معاویه زنده می‌ماندند، مثل امام حسین علیه‌السلام قیام می‌کردند.

و علاوه بر این‌ها نکات دیگری نیز وجود دارد که مظلومیت و تنهایی امام حسن علیه‌السلام را نشان می‌دهد و این‌که صلح و تسلیم امر ایشان به معاویه، کاملاً بجا و معقول و دارای نتیجه بوده است.

سوماً، در مورد امام رضا علیه‌السلام نیز باید نکاتی را مد نظر قرار داد:

(1) پیرامون ولایتعهدی امام رضا علیه‌السلام هنوز بحث وجود دارد و یک نتیجه‌ی قاطع نمی‌توان گرفت. آیا ابتکار از مأمون بود؟ اگر ابتکار از او بود حُسن نیت داشت یا نداشت؟ اگر حُسن نیت داشت در آخر برگشت یا نه؟ اگر حُسن نیت نداشت سیاستش چه بود؟ آیا او برای فرونشاندن قیام‌های علویان امام را به توس آورد یا جلب نظر ایرانیان؟ یا اصلاً او سوء‌نیتی نداشت و می‌خواست که حکومت را به آن‌ها که باید، منتقل کند؟ یا ابتکار ازفضل بن سهل بود؟ اگر ابتکار از فضل بود روی چه جهت؟ بنا بر اعتقادات شیعی‌اش یا بنا بر ایرانی بودنش این کار را کرد تا ابتدا از خطر مأمون و سپس از خطر امام علیه‌السلام رها شود و ایران را به حالت قبل از اسلام برگرداند؟

(2) ازمسلّمات تاریخ است که آوردن حضرت رضا علیه‌السلام از مدینه به مرو با مشورت امام و با جلب نظر قبلی امام نبوده است. مأمون امام را بدون این‌که موضوع را روشن کند، احضار کرد و ظاهراً در مرو برای اولین بار موضوع را با امام در میان گذاشت.

(3) وقتی در مرو مسئله‌ی ولایتعهدی را با امام مطرح کردند، حضرت شدیداً ابا کردند. فرستادگان مأمون در نهایت گفتند: این قضیه اختیاری نیست، ما مأموریت داریم که اگرامتناع کنی همین‌جا گردنت را بزنیم! (این‌جا یک سؤال پیش می‌آید که آیا ارزش داشت که امام بر سر یک امتناع از قبول کردن ولایتعهدی کشته شود یا نه؟ آیا این نظیر بیعتی ست که یزید از امام حسین علیه‌السلام می‌خواست یا...؟)

(3) امام رضا علیه‌السلام ولایتعهدی را به این شرط قبول کردند که در هیچ کاری مداخله نکنند و مسئولیت هیچ کاری را نپذیرند. در واقع می‌خواستند ژست مخالف بگیرند و بفهمانند که ما و این‌ها بهم نمی‌چسبیم و نمی‌توانیم همکاری کنیم.

(4) طرز رفتار امام رضا علیه‌السلام پس از قبول مسئله‌ی ولایتعهدی نیز جالب توجه است. خطابه‌ی امام در مجلس تشریفاتی مأمون همه چیز را نمایان می‌سازد. مضمون سخن امام این بود که ما (اهل بیت) حقی داریم بر شما مردم به این‌که ولی امر شما باشیم (یعنی این چیزی نیست که کسی چون مأمون بخواهد به ما ببخشد) و شما در عهده‌ی ما حقی دارید و آن این است که ما شما را اداره کنیم و هرگاه حق ما ادا شد بر ما لازم می‌شود که آن وظیفه خودمان را درباره‌ی شما انجام دهیم، والسلام. نه تشکری از مأمون و نه حرف دیگری.

برای مطالعه‌ی بیشتر به کتاب «سیری در سیره‌ی ائمه اطهار علیهم‌السلام» شهید مطهری مراجعه نمایید.

منبع: کتاب «سیری در سیره‌ی ائمه اطهار علیهم‌السلام» شهید مطهری.

تاريخ: ۱۳۹۵/۹/۷
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
کارگاه مطالعات سینمایی
دوره مسیحیت
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal