حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ دوشنبه ۱۸ آذر     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پایگاه فرهنگی تبلیغی رسالات:
 احسان به پدر و مادر بعد از پرستش خداوند
از این تعبیرهای مکرّر استفاده می‌شود که میان پرستش خداوند متعال و احسان به والدین، ارتباط و پیوندی است؛ چون بزرگ‌ترین نعمت، نعمت هستی و حیات است که در درجه‌ی اوّل، از ناحیه خداست و در مراحل بعد به پدر و مادر برمی‌گردد. پس ترک حقوق پدر و مادر، همدوش شرک به خداست.

«وَ اعْبُدُوا اللّه وَ لا تُشْرِکوا بِهِ شَیئاً و بِالْوالِدَینِ اِحْساناً.» (نساء، آیه 36)؛ و خداوند را بپرستید و هیچ چیز را شریک او قرار ندهید، و به پدر و مادر نیکی کنید.

اینکه در قرآن بعد از امر به عبادت خداوند، نیکی به پدر و مادر ذکر شده است، به چند جهت است:

اوّل، نعمت‌های خداوند، بالاترین نعمت‌ها بر بنده است و بعد از پروردگار عالم، پدر و مادر، سبب وجود فرزند هستند.

دوم، خداوند، مؤثّر واقعی و حقیقی در وجود انسان است و پدر و مادر به حسب ظاهر در وجود او مؤثّرند. در جایی که مؤثّر حقیقی ذکر شده است، بعد از آن، مؤثّر ظاهری ذکر می‌شود.

سوم، خداوند، در مقابل نعمت‌هایش از بنده‌اش چیزی نمی‌خواهد. پدر ومادر هم در مقابل نعمت خود، از فرزند چیزی طلب نمی‌کنند؛ حتی پدر و مادر غیر مسلمان به فرزند خود مهربانی می‌کنند. لذا این نعمت آن‌ها شبیه نعمت خداوند است.

چهارم، خداوند نعمت خود را از بنده‌اش دریغ نمی‌کند؛ اگر چه بنده دارای گناهان زیاد باشد؛ هم‌چنین پدر و مادر، فداکاری‌های خود را از فرزند دریغ نمی‌دارند، اگر چه به آن‌ها بد کرده باشد.

پنجم، پدر مهربان، در مال فرزند تصرف می‌کند تا سود بیشتری عاید فرزندش شود و از ضایع شدن مال او جلوگیری می‌کند. خداوند نیز اعمال عبادی بنده‌اش را از آفت دور می‌سازد و زیاد می‌کند و اعمال فانی او را جاودانی می‌سازد.

ششم، نعمت وجود خداوند، بالاتر از نعمت پدر و مادر است و با دلیل و برهان، ثابت می‌شود؛ امّا نعمت والدین از جهت ضرورت، معلوم و مشهود است؛ امّا در مقایسه به نسبتِ نعمت خداوند، کم است. (تفسیر فخر رازی، ج 1، ص 100)

خداوند متعال، نخست، مردم را به عبادت و بندگی پروردگار، دعوت می‌کند. سپس به حقّ پدر و مادر اشاره می‌کند که نسبت به آن‌ها نیکی کنید. حقّ پدر و مادر، از مسائلی است که در قرآن مجید، بسیار روی آن تکیه شده است و در چند مورد، در قرآن بعد از دعوت به توحید قرار گرفته است.

از این تعبیرهای مکرّر استفاده می‌شود که میان این دو، ارتباط و پیوندی است؛ چون بزرگ‌ترین نعمت، نعمت هستی و حیات است که در درجه‌ی اوّل، از ناحیه خداست و در مراحل بعد به پدر و مادر برمی‌گردد. پس ترک حقوق پدر و مادر، همدوش شرک به خداست.

«ألاّ تُشْرِکوا بِهِ شَیئاً وَ بِالْوالِدَینِ اِحْساناً.» (انعام، آیه 151)؛ چیزی را شریک خدا قرار ندهید، و به پدر و مادر نیکی کنید.

پروردگار عالم، از تحریم شرک شروع کرده است که در واقع، سرچشمه‌ی همه‌ی مفاسد اجتماعی و محرّمات الهی است و بعد بلافاصله، بعد از مبارزه با شرک، حقّ پدر و مادر در دستورهای اسلامی آمده است. در این آیه به جای تحریمِ آزار پدر و مادر (که هماهنگ با سایر تحریم‌های این آیه است)، موضوع احسان و نیکی کردن ذکر شده و جالب‌تر این‌که کلمه‌ی «احسان» به وسیله «ب» متعدی شده و آمده که معنای آن، نیکی کردن به طور مستقیم و بدون واسطه است. این آیه تأکید می‌کند که موضوع نیکی به پدر و مادر، آن قدر اهمّیت دارد که شخصاً و بدون واسطه به آن اقدام شود.

«وَ قَضی رَبُّک اَلاّ تَعْبُدُوا اِلاّ اِیاهُ وَ بِالْوالِدَینِ اِحْساناً.» (اسراء، آیه 23)؛ پروردگارت فرمان داده جز او را نپرستید و به پدر و مادر، نیکی کنید.

در این آیه هم خداوند متعال بعد از فراخواندن به اصل توحید، به یکی از اساسی‌ترین تعلیمات انسانی انبیاء، یعنی نیکی به پدر و مادر اشاره می‌کند که «قضی»، مفهوم مؤکّدتری از «امر» دارد و فرمان قطعی و محکم را می‌رساند و قرار دادن توحید در کنار نیکی به پدر و مادر، تأکیدی است بر اهمّیت این دستور اسلامی.

مطلق بودن احسان که هرگونه نیکی را در برمی‌گیرد و همچنین اطلاق والدین که مسلمان و کافر را شامل می‌شود، این‌ها همه تأکید در این مسئله را می‌رساند و نکره بودن احسان در این گونه موارد (احساناً) برای بیان عظمت آیه می‌آید. قرطبی در تفسیر خود، در ذیل آیه شریفه 23 سوره اسراء، شانزده مسئله را بیان کرده که ما بعضی از آن‌ها را به طور اختصار بیان می‌کنیم:

(1) کلمه‌ی «قضی» در آیه به معنای امر و لزوم و وجوب است. پس «قضی» به معنای امر است و خداوند، امر فرموده که نسبت به پدر و مادر، احسان و نیکی کنید.

(2) در این آیه‌ی شریفه، خداوند سبحان به عبادت و توحید امر فرموده و نیکی به پدر و مادر را قرین این امر مهم قرار داده؛ کما این‌که شکر والدین را قرین شکر خودش قرار داده است:

«ان اَشکر لی و لوالدیک الی المصیر.»

و در روایتی آمده است:

سئلت النبی صلی الله علیه و آله: «أی العمل احبّ الی اللّه عزّ و جلّ؟» قال«الصلاة علی وقتها»، قال: «ثم ای؟»، قال: «ثم برّ الوالدین»، قال: «ثم ای؟»، قال: «الجهاد فی سبیل الله»؛ فأخبر صلی الله علیه و آله اَن برّ الوالدین أفضل الأعمال بعد الصلاة التی هی أعظم دعائم الاسلام، و رتّب ذلک «ثم» التی تعطی الترتیب و المهلة.

شخصی از پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال کرد: «محبوب‌ترین عمل نزد خداوند متعال کدام است؟» فرمود: «خواندن نماز در وقت خودش و بعد از آن، نیکی به پدر و مادر و بعد از آن، جهاد در راه خدا است»؛ و پیامبر صلی الله علیه و آله خبر داد که نیکی به پدر و مادر، افضل اعمال است بعد از نماز که نماز از بزرگترین ارکان اسلام است.

(3) از نیکی به پدر و مادر و احسان نسبت به آنان، این است که فرزند، آنان را دشنام نگوید و مورد عاق قرار ندهد که این عمل، از گناهان کبیره محسوب می‌شود.

(4) نیکی و احسان به پدر و مادر، فقط به این نیست که آنها مسلمان باشند، بلکه اگر کافر هم باشند، باید به آنها مهربانی نمود.

(5) محبّت و مودّت به والدین در سن پیری باید بیشتر باشد، چون در این زمان به نیکی فرزند بیشتر نیاز دارند.

(6) گرچه این آیه خطاب به نبی اکرم صلی الله علیه و آله است؛ ولی مراد، امّت پیامبر صلی الله علیه و آله می‌باشد.

(7) در این آیه، خداوند، تربیت فرزند را متذکّر شده تا تذکّری باشد برای فرزند که پدر و مادر در تربیت او زحمت و مشقّت‌های زیادی متحمّل شده‌اند.

اهمّیت این موضوع تا آن‌جاست که هم قرآن و هم روایات، توصیه می‌کنند که اگر پدر و مادر کافر هم باشند، رعایت احترام آن‌ها لازم است: «وَ اِنْ جاهَداک عَلی اَنْ تُشْرِک بِی ما لَیسَ لَک بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما وَ صاحِبْهُما فِی الدُّنْیا مَعْرُوفَاً»؛ اگر آن‌ها به تو اصرار کنند که مشرک شوی، اطاعتشان مکن، ولی در زندگی دنیا به نیکی با آن‌ها معاشرت نما. (لقمان، آیه 15)

هم‌چنین در قرآن آمده است: «وَ وَصَّینَا الاِنْسانَ بِوالِدَیهِ حُسْناً»؛ ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکی کند. (عنکبوت، آیه 8)

خداوند متعال، نیکی به پدر و مادر را به صورت یک قانون کلّی برای همه‌ی انسان‌ها بیان می‌کند. لذا تعبیر به انسان در این آیه می‌فهماند که این قانون، مخصوص مؤمنان نیست؛ بلکه بر همه‌ی انسان‌هاست که احترام و نیکی به آن‌ها را در برنامه‌ی زندگی خود قرار دهند، هر چند با این اعمال هرگز نمی‌توانند دِین خود را به آن‌ها ادا کنند.

در دنباله‌ی این آیه برای این‌که تصوّر نشود که پیوند با پدر و مادر می‌تواند بر پیوند انسان با خدا حاکم گردد، قرآن یک استثنا می‌آورد: «وَ اِنْ جاهَداک لِتُشْرِک بی ما لَیسَ لَک بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما»؛ اگر آن‌ها (پدر و مادر) تلاش کنند که برای من شریکی قائل شوی که بر آن علم نداری، از آن‌ها اطاعت مکن. (همان)

در شأن نزول آیه‌ی مذکور آمده است که سعد وقّاص، نسبت به مادر خود خیلی مهربان بود و به او نیکی می‌کرد. وقتی که خورشید تابناک اسلام ظاهر شد، سعد هم از کسانی بود که برخلاف آیین مادرش بت‌ها را ترک کرد و مسلمان شد. ولی باز هم به خدمت و نیکی به مادرش ادامه می‌داد، امّا مادرش که از مسلمان شدن فرزندش ناراحت شده بود، هر چه اصرار کرد که پسرش دست از اسلام بردارد، سودی نبخشید. او سرانجام دست به ابتکار تازه‌ای زد.

مادر سعد، وقتی دید پسرش از اسلام برنمی‌گردد، ولی نسبت به او خیلی مهربان است، از راه تحریک عواطف او وارد شد و دست به اعتصاب غذا زد و دیگر نه آب می‌آشامید و نه غذا می‌خورد.

روز اوّل و دوم گذشت و چیزی نخورد و چون از گرسنگی بی‌حال شد، گفت: فرزندم! اکنون که از اسلام برنمی‌گردی، من چیزی نمی‌خورم تا بمیرم. آن وقت مردم تو را ملامت کنند که باعث مردن مادرت شده‌ای. سعد که نور اسلام در دلش تابیده بود و سخت به اسلام علاقه داشت، با لحنی جدّی گفت: مادر جان! اگر صد جان داشته باشی و در اثر غذا نخوردن همه‌ی آن‌ها را از دست بدهی و بمیری، من دست از اسلام برنمی‌دارم.

مادر سعد وقتی این استقامت فرزندش را در راه اسلام مشاهده کرد، اعتصاب خود را شکست و آب و غذا خورد. آن گاه این آیه نازل شد. (مجمع البیان، ج 8، ص 430، ذیل آیه‌ی 7 سوره عنکبوت)

اساس دعوت انبیاء بر این است که انسان‌ها را به توحید و خداشناسی دعوت کنند و آن‌ها را از پرستش غیرخدا بپرهیزند. در مقام و عظمت پدر و مادر می‌بینیم که خداوند، در چند جا پس از دستور به یکتاپرستی، مسئله‌ی نیکی به پدر و مادر را پیش می‌کشد و به آن فرمان می‌دهد.

منبع: کتاب «مقام پدر و مادر در اسلام»، زین العابدین و حسنعلی احمدی، انتشارات میثم تمار

 آثار دنیوی نیکی به پدر و مادر
تاريخ: ۱۳۹۳/۱۰/۱۰
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
نقد مسیحیت
نقد عرفان های نوظهور
پاسخگویی به شبهات مذهبی
دوره دانش افزایی خواهران
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
کارگاه مطالعات سینمایی
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal