حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۷ شنبه ۳۰ تير     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
 نقش نهضت سیدالشهدا علیه‌السلام در پیدایی و پایایی نهضت اسلامی ایران چیست؟
بسیاری از متفكرانی كه در زمینه تبیین علل و عوامل پیروزی انقلاب اسلامی ایران، نظریه‌‏پردازی کرده‌‏اند، بر این باورند كه عامل «مذهب» از قوی‏‌ترین و اصلی‌‏ترین عواملی است كه در پیدایش و پیروزی انقلاب اسلامی، نقش بسزایی داشته است.

گفته می‌‌شود كه حركت انقلابی مردم مسلمان ایران در سرنگونی رژیم سلطنتی و استقرار نظام جمهوری اسلامی متأثر از قیام امام حسین علیه‌السلام و فرهنگ عاشورا است. نقش نهضت سیدالشهدا علیه‌السلام در پیدایی و پایایی نهضت اسلامی ایران چیست؟

بسیاری از اندیشمندان و متفكرانی كه در زمینه تبیین علل و عوامل پیروزی انقلاب اسلامی ایران، نظریه‌‏پردازی کرده‌‏اند، بر این باورند كه عامل «مذهب» از قوی‏‌ترین و اصلی‌‏ترین عواملی است كه در پیدایش و پیروزی انقلاب اسلامی، نقش بسزایی داشته است. (بعنوان نمونه ر.ك: عمید زنجانی، انقلاب اسلامی ایران و ریشه آن؛ سید حمید روحانی، ‏نهضت امام خمینی(ره)؛ منوچهر محمدی، تحلیلی بر انقلاب اسلامی؛ علی دوانی، نهضت روحانیون ایران؛ جمیله كدیور، رویارویی انقلاب اسلامی ایران و آمریكا و...)

میشل فوكو (فیلسوف مشهور فرانسوی و نظریه‌‌پرداز پست‌مدرنیسم) در تحلیل و بررسی عوامل انقلاب اسلامی از «معنویت‌‌گرایی سیاسی» نام می‌‏برد. به نظر او، روح انقلاب اسلامی در این حقیقت یافت می‌‏شود كه ایرانیان از خلال انقلاب خود، در جست و جوی ایجاد تحوّل و تغییر در خویش بودند. هدف اصلی آنان، ایجاد تحولی بنیادین در وجود فردی و اجتماعی، حیات اجتماعی و سیاسی و در نحوه تفكر و شیوه نگرش بود. آنان راه اصلاح را در اسلام یافتند. اسلام برای آنان هم دوای درد فردی و هم درمان بیماری‏‌ها و نواقص جمعی بود. (فوكو، ایرانی‌‌ها چه رؤیایی در سر دارند؟ ترجمه حسین معصومی همدانی)

آصف حسین در كتاب ایران اسلامی می‌‌نویسد: «انقلاب و ضد آن بر این نكته تأكید دارد كه باید مطالعه انقلاب با توجه به عنصر ایدئولوژی، نقش اپوزیسیون اسلامی، مشروعیت، آموزش‏‌ها و خصوصاً رهبری صورت گیرد.» (به نقل از عبدالوهاب فراتی، رهیافت‌‌‏های نظری بر انقلاب اسلامی «مجموعه مقالات»، ص‏ 297) حامد الگار نیز در كتاب ریشه‌‏های انقلاب اسلامی، سه عامل «تشیع، رهبری امام خمینی(ره) و طرح اسلام به عنوان یك ایدئولوژی» را به عنوان ریشه‌‏های انقلاب مطرح می‌‏كند. (همان)

از سوی دیگر مروری بر ادبیات سیاسی رایج در روند وقوع انقلاب اسلامی، شعارها، سخنرانی‌‏ها و بیانیه‌‏های انقلابیون و رهبران نهضت، بیانگر این واقعیت است كه از میان عناصر مذهبی، «فرهنگ عاشورا و نهضت امام حسین علیه‌السلام»، نقش بسزایی در این زمینه ایفا کرده است. مؤلفه‌‏های فرهنگ و تعالیم عاشورا عبارتند از:

1) فرهنگ شهادت؛

2) فرهنگ مبارزه مستمر حق با باطل؛

3) فرهنگ طاغوت‌ستیزی و طاغوت‌زدایی؛

4) اصل پیروی از رضای خدا و مصالح مسلمین؛

5) فرهنگ پیش‌گیری از جرم و فساد قبل از وقوع آن در فرهنگ نظارت عمومی و امر به معروف و نهی از منكر. (هاشم هاشم‌زاده هریسی، اصول فرهنگ و تعالیم عاشورا، چكیده مقالات گنگره بین المللی امام خمینی(ره) و فرهنگ عاشورا؛ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، ص 189)

این مؤلفه‌‏ها در پیدایش و پیروزی انقلاب اسلامی، تأثیر بسزایی داشته و حفظ و تداوم انقلاب اسلامی نیز در گرو حركت در این چارچوب است. اكنون جهت آگاهی بیشتر بحث را در چند محور پی می‌‏گیریم:

الف) تأثیر فرهنگ عاشورا در پیدایش انقلاب اسلامی‏

1) تأثیر بر اهداف و انگیزه‏های انقلابیون‏

هدف و انگیزه مردم ایران از انقلاب اسلامی، نابودی ظلم، استبداد و استكبار و برپایی حكومت عدل الهی و اجرای احكام اسلامی به عنوان «معروف» و جلوگیری از وابستگی به اجانب و بیگانگان به عنوان «منكر» بود. اینها همان انگیزه و هدف امام حسین علیهالسلام از قیام عاشورا بود، آنجا كه می‏فرمایند: «انما خرجت لطلب الاصلاح فی امة جدّی ارید ان آمر بالمعروف و انهی عن المنكر و اسیر بسیرة جدّی و ابی علی ابن ابی طالب علیه‌السلام».

اگر یزید بن معاویه تجاهر به فسق و فجور داشت، خاندان پهلوی نیز همان گونه عمل می‏‌كردند و بعنوان نمونه باید گفت: اسلام‌‌زدایی را تا آن‌جا رساندند كه به طور رسمی تاریخ هجرت پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله را به تاریخ شاهنشاهی تبدیل كردند!! امام راحل(ره) درباره تأثیر عاشورا بر اهداف و انگیزه‌‏های انقلاب اسلامی می‏‌فرماید: «حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام به همه آموخت كه در مقابل ظلم، در مقابل ستم، در مقابل حكومت جائر چه باید كرد». (قیام عاشورا در كلام و بیان امام خمینی(ره)، ص55)

برخی از علمای اسلامی بر این عقیده‌‏اند كه مهم‌‏ترین انگیزه امام حسین علیه‌السلام از این قیام، ایجاد حكومت اسلامی بوده است. امام خمینی(ره)، در این زمینه می‌‏فرماید: «زندگی سیدالشهدا علیه‌السلام، زندگی حضرت صاحب علیه‌السلام، زندگی همه انبیای عالم، همه انبیا (از اول، از آدم تا حالا) همه‌‏شان این معنا بوده است كه در مقابل حكومت جور، حكومت عدل را می‏‌خواستند درست كنند». (همان، ص 38)

از این ‏رو یكی از مهم‌‏ترین شعارهای انقلابیون، این بود: «نهضت ما حسینیه، رهبر ما خمینیه»

2) تأثیر بر رهبری انقلاب‏

وجود رهبری حسین‏‌گونه هم‌چون امام خمینی(ره)، یكی از مهم‌‏ترین تأثیرات نهضت عاشورا در پیدایش انقلاب اسلامی بود.

مردم ایران، صلابت، شهامت، شجاعت، قاطعیت، سازش‌ناپذیری و روح حماسی حضرت امام حسین علیه‌السلام را در شخصیت امام خمینی(ره) متجلّی می‏‌دیدند و شرایطی كه امام حسین علیه‌السلام برای رهبر و حاكم جامعه اسلامی توصیف می‌‏کرد، در او می‌‏یافتند. شعار انقلابیان «خمینی، خمینی، تو وارث حسینی» مبیّن این امر است.

3) تأثیر بر شیوه مبارزه‏

در فرهنگ مكاتب مادی، نباید «مشت به نبرد با درفش برود»؛ اما مردم ایران تحت تأثیر نهضت عاشورا، روحیه شهادت‌‏طلبی امام حسین علیه‌السلام و اصحابش را در خاطره‌‏ها تكرار می‌‏كردند. هنگامی که جوانان انقلابی با شعارهای «اللَّه‏اكبر» و «توپ، تانك، مسلسل، دیگر اثر ندارد» و... با تانك‏‌ها و مسلسل‏‌های رژیم ستمشاهی مقابله می‌‏کردند، امام راحل(ره) ‏فرمود:

«كیفیت مبارزه را این‌كه قیام در مقابل یك حكومت قلدری كه همه جا را در دست دارد، با یك عده معدود چه طور باشد، این‌ها چیزهایی است كه حضرت سیدالشهدا به ملت آموخته است». (صحیفه نور، ج ‏17، ص 55)

مردم از فرد ستیزی به دور بوده و تحت تأثیر رأفت اسلامی و با الهام از سیره امام حسین علیه‌السلام با دشمنان خود (مانند حر بن یزید ریاحی و ...) با شعار «گل در مقابل گلوله»، فریاد می‌‏زدند: «ارتش ایران حسینی شده، رهبر ایران خمینی شده». (مصطفی كواكیان، هفت قطره از جاری زلال اندیشه امام خمینی(ره)، ص 229)

4) تأثیر از طریق ایام و اماكن عزاداری‏

ایام عزاداری امام حسین علیه‌السلام و اماكنی از قبیل مساجد، تكایا و خیمه‌‏های عزاداری امام حسین علیه‌السلام به عنوان مهم‏‌ترین زمان و مكان برای فعالیت نیروهای انقلاب و بیداری مردم از مفاسد حكومت پهلوی و سازمان‏‌دهی آنان برای راهپیمایی، تظاهرات و فعالیت‌‏های انقلابی، محسوب می‌‏گردید.

در طول دو ماه محرم و صفر سال اوج‌‏گیری انقلاب اسلامی، نقطه اوج آن، تاسوعا و عاشورای حسینی بود كه به كلی پایه‌‏های رژیم ستمشاهی لرزید.

سران ساواك در تحلیل‌‏های درون‌‌سازمانی خود گفته بودند: اگر ما بتوانیم ماه محرم را به خوبی پشت سر بگذاریم، رژیم پهلوی ماندنی است و همه دیدیم كه بعد از اربعین حسینی در سال 1399 هـ.ق رژیم 2500 ساله شاهنشاهی در كمتر از یك ماه ساقط شد. (راهپیمایی عظیم مردم ایران در روز اربعین برابر با 29/10/1357 بود كه پس از 23 روز در 22/11/1357 انقلاب اسلامی پیروز شد)

ب) تأثیر فرهنگ عاشورا در پیروزی انقلاب اسلامی

با مروری بر مقاطع سرنوشت‏‌ساز در پیروزی انقلاب اسلامی، مشخص می‏‌شود كه نقطه آغازین آن‌ها از ایام عزاداری امام حسین علیه‌السلام و با الهام از آموزه‌‏های نهضت عاشورا بود:

1) قیام 15خرداد (كه نقطه عطفی در تاریخ انقلاب شمرده می‌‏شود) به دنبال سخنرانی شدیداللّحن حضرت امام(ره) در بعدازظهر عاشورا (13خرداد 1342) به وقوع پیوست. ایشان در مورد قیام 15 خرداد فرمود: «ملت عظیم‌الشأن در سالروز این قیام فاجعه انفجارآمیزی كه مصادف با 15 خرداد 42 بود، با الهام از عاشورا آن قیام كوبنده را به بار آورد. اگر عاشورا و گرمی و شور انفجاری آن نبود، معلوم نبود چنین قیامی بدون سابقه و سازماندهی، واقع شود». (صحیفه امام، ج ‏16، ص 290)

2) هفده شهریور نیز یكی از مقاطع مهم انقلاب بود كه تحت تأثیر عاشورا و فرهنگ آن شكل گرفت: «هفده شهریور مكررِ عاشورا و میدان شهدا مكرر كربلا و شهدای ما مكررِ شهدای كربلا و مخالفان ملت ما مكرر یزید و وابستگان او هستند». (همان، ص 346)

3) اعلامیه تاریخی امام خمینی(ره) در روز 21 بهمن 1357 مبنی بر شكستن كودتا و حكومت نظامی رژیم (كه تصمیم داشتند رهبران اصلی انقلاب را دستگیر كرده و به زعم خویش به انقلاب برای همیشه پایان دهند) عملاً نوعی حماسه عاشورایی محسوب می‏‌شد. مردم تحت تأثیر اعلامیه و فرمان حسین زمان خویش، به خیابان‌‏ها ریخته و توطئه‌‏های رژیم را درهم شكستند.

امام راحل(ره) در این زمینه می‏‌فرماید: «اگر قیام حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام نبود، امروز هم ما نمی‏‌توانستیم پیروز بشویم. تمام این وحدت كلمه‏‌ای كه مبدأ پیروزی ما شد، برای خاطر این مجالس عزاداری، مجالس سوگواری و این مجالس تبلیغ و ترویج اسلام شد». (همان، ص 346)

ج) تأثیر فرهنگ عاشورا بر حفظ و تداوم انقلاب اسلامی‏

نه تنها عامل پیدایش اصل انقلاب و زمینه‌‏ساز پیروزی آن در مراحل مختلف فرهنگ عاشورا بوده است؛ بلكه همین فرهنگ، عامل اساسی حفظ و تداوم انقلاب اسلامی نیز محسوب می‏‌گردد.

اگر انقلاب اسلامی بخواهد بر مبنای آن فرهنگی كه شكل گرفته، تداوم یابد؛ باید توجّه ویژه‌‌ای به همان فرهنگ داشته باشد: روحیه شهادت‌‏طلبی، آزادگی، عزّت نفس، مبارزه با ظلم و ستمگری، مخالفت با تخطّی از احكام اسلام و... در عرصه‌‏های مختلف سیاست خارجی و روابط با دیگر كشورها و نیز عرصه سیاست داخلی؛ از سیاست‌‏گذاری در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و غیره گرفته تا بخش‏‌های اجرایی و... . همه باید پایبند به آموزه‏‌های نهضت امام حسین علیه‌السلام و فرهنگ عاشورا باشند.

اگر انقلاب اسلامی توانسته است از كلیه توطئه‌‏ها جان سالم به در برد؛ اگر جنگ تحمیلی هشت ساله (كه از سوی تمامی قدرت‌‏های جهانی پشتیبانی می‌‏شد) نتوانست این انقلاب مردمی و اسلامی را از پای درآورد؛ اگر تهدیدهای دشمنان اسلام، امپریالیسم تبلیغاتی، محاصره اقتصادی، كودتای نظامی و... هیچ‌‏كدام كوچك‏‌ترین خللی در عزم و اراده نظام اسلامی وارد نكرد، همه و همه به دلیل همان فرهنگ عاشورایی ملت ایران است. (هفت قطره، همان، ص 235)

امام خمینی(ره) در این زمینه می‌‏فرماید: «محرّم را زنده نگه دارید. ما هر چه داریم از این محرم است. از قتل سیدالشهدا علیه‌السلام و شهادت او است. ما باید به عمق این شهادت و تأثیر این شهادت در عالم برسیم و توجه كنیم كه تأثیر او امروز هم هست. اگر مجالس وعظ و خطابه و عزاداری و اجتماعات سوگواری نبود، كشور ما پیروز نمی‌‏شد. همه در تحت بیرق امام حسین علیه‌السلام قیام كردند. الآن هم می‏‌بینید كه در جبهه‌‏ها وقتی كه نشان می‏‌دهند آن‌ها را، همه با عشق امام حسین علیه‌السلام است كه دارند جبهه‌‏ها را گرم نگه می‌‏دارند». (صحیفه امام، ج 17، ص 58)

ایشان در جای دیگر می‏‌فرماید: «فداكاری حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام است كه اسلام را برای ما زنده نگه داشته است... باید بدانید كه اگر بخواهید نهضت شما محفوظ بماند، باید این نهضت را حفظ كنید». (همان، ج 15، ص331 و 230)

پاسخگو: حسین شراهی

منبع: سایت www.eporsesh.com

 
تاريخ: ۱۳۹۵/۱۱/۲۰
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
ثبت نام جذب و گزینش
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
دوره مسیحیت
نقد فرق تصوف و دراویش
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal