حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۸ پنج شنبه ۸ اسفند     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پایگاه فرهنگی تبلیغی رسالات:
 اهمیت و آثار بسم الله الرحمن الرحیم
رسول خدا صلی الله علیه و آله به فردی که درباره‌ی ثواب وضو سؤال داشت، فرمود: بدان! چون دستت در آب بری و بسم الله الرحمن الرحیم بگویی، گناهانی که دستهایت انجام داده فرو می‌ریزد و چون چهره‌ی خویش را بشویی، گناهانی که چشم‌هایت با نگاه کردنشان انجام داده‌اند از بین می‌رود و...

میان همه‌ی مردم جهان، رسم است که هر کار مهم و پرارزشی را به نام بزرگی از بزرگان آغاز می‌کنند و نخستین کلنگ هر مؤسسه‌ی ارزنده‌ای را به نام کسی بر زمین می‌زنند که به او علاقه دارند؛ انبیای الهی به انسان‌های موحّد این گونه تعلیم داده‌اند که برای پاینده بودن یک برنامه و جاوید ماندن یک تشکیلات، لازم است آن را به موجود پایدار و جاویدانی ارتباط دهیم؛ موجودی که فنا در ذات او راه ندارد؛ زیرا همه‌ی موجودات این جهان به سوی کهنگی و زوال می‌روند و تنها موجود باقی و ابدی، ذات پاک الهی است.

اهمّیت بسم الله  الرحمن الرحیم

نقش و اهمیت شروع هر کار با نام پروردگار تا آن‌جا است که رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: «قَالَ اللهُ تَبارَکَ و تَعالی کُلُّ أَمرٍ ذِی بَالٍ لا یُذکَرُ بسم الله فیه فَهُوَ أبتَرُ»؛ خداوند متعال می‌فرماید که هر کار مهمی که در آن «بسم الله» ذکر نشود، بی‌فرجام است. (تفسیر الإمام العسکری، انتشارات مدرسه‌ی امام مهدی 4، قم، 1409 ق، ص 25)

سرآغاز هر نام، نام خداست      که بی نام او نامه یکسر خطاست

پایداری و بقای عمل، بسته به ارتباطی است که با خدا دارد؛ از این رو خداوند بزرگ در نخستین آیات قرآن بر پیامبر رحمت، دستور می‌دهد که تبلیغ اسلام را با نام خدا شروع کند: «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ».

حضرت نوح علیه‌السلام در آن طوفان سخت و عجیب، هنگام سوار شدن بر کشتی و حرکت روی امواج کوه‌پیکر آب که هر لحظه با خطرهای فراوانی روبرو بود، برای رسیدن به سرمنزل مقصود و پیروزی بر مشکلات، به یاران خود دستور می‌دهد که هنگام حرکت و توقف کشتی، «بِسْمِ اللهِ» بگویند: «وَ قَالَ ارْکَبُوا فِیهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَ مُرْسَاهَا»؛ و گفت در کشتی سوار شوید «بسم الله»، معبر و محل عبور و [موجب] متوقف شدنش است. (هود، آیه 41) سرانجام، آن‌ها این سفر پرمخاطره را با پیروزی، پشت سر گذاشتند و با سلامت و برکت از کشتی پیاده شدند.

هم‌چنین سلیمان نبی علیه‌السلام در نامه‌ای به ملکه‌ی سبا، سرآغاز آن را «بِسمِ الله» قرار می‌دهد: «إِنَّهُ مِنْ سُلَیْمَانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیِم»؛ این نامه از سلیمان است و چنین است به نام خداوند بخشنده مهربان. (نمل، آیه 30)

مرد دانا سخن ادا نکند      تا به نام حق، ابتدا نکند

طبق همین اصل، تمام سوره‌های قرآن با بسم‌الله آغاز می‌شود تا هدف اصلی که همان هدایت و سوق بشر به سعادت است از آغاز تا انجام با پیروزی قرین باشد.

در باب علت انتخاب «بسم الله الرحمن الرحیم» برای آغاز هر کار، می‌توان به چند مورد اشاره کرد:

1) الله، جامع‌ترین نام

جمله «بِسْمِ اللهِ»، حاوی کلمه‌ی «الله» است که جامع‌ترین نام‌های خدا می‌باشد؛ زیرا بررسی اسامی خدا در قرآن مجید و یا سایر منابع اسلامی نشان می‌دهد که هر کدام از آن‌ها یک بخش خاص از صفات خدا را منعکس می‌سازد. تنها نامی که اشاره به تمام صفات و کمالات الهی می‌کند یا به تعبیر دیگر، جامع صفات جلال و جمال است، همان «الله» است.

2) رحمت عام و خاص خدا

مشهور در میان گروهی از مفسران، این است که صفت «رحمان»، اشاره به رحمت عام خدا است که شامل دوست و دشمن، مؤمن و کافر و نیکوکار و بدکار است؛ زیرا می‌دانیم «باران رحمت بی‌حسابش، همه را رسیده، و خوان نعمت بی‌دریغش، همه جا کشیده.» همه‌ی بندگان از مواهب گوناگون حیات بهره‌مندند و روزی خویش را از سفر‌ه‌ی گسترده نعمت‌های بی‌پایانش برمی‌گیرند. این، همان رحمت عام او است که پهنه‌ی هستی را در برگرفته و همگان در دریای آن غوطه‌ورند.

«رحیم» اشاره به رحمت خاص پروردگار است که ویژه‌ی بندگان مطیع، صالح و فرمان‌بردار است؛ زیرا آن‌ها به حکم ایمان و عمل صالح، شایستگی این را یافته‌اند که از رحمت، بخشش و احسان خاصی بهره‌مند شوند که آلودگان و بدکاران از آن سهمی ندارند. (تفسیر نمونه، ج 1، ص 20 الی 23)

به نام آنکه الله است نامش       بود از هر سخن برتر کلامش

به نام آنکه رحمان و رحیم است      به نام آنکه خلّاق کریم است

3) تأثیر فکری و اخلاقی «بسم الله»

قرآن، یکتا کتاب توحید و برای تکامل فکری بشر است. سوره‌های این هدیه‌ی الهی با جمله «بسم الله» آغاز می‌شود تا انسان را متوجه سازد که همه‌ی تعالیم و دستورهای پروردگار، از مبدأ حق و از مظهر رحمت است (جز سوره‌ی توبه که آیاتش نماینده‌ی قهر با مردم لجوج و اعلام قطع رابطه‌ی رحمت با آن‌ها است). دستور گفتن این کلمه برای آن است که روی فکر و دل را از غیر خدا برگرداند تا انسان، همه‌ی جهان و هر عملی را از نظر توحید بنگرد و به سوی وحدت و ارتباط بگراید و نام‌های بت‌ها و قدرتمندان را در آغاز کارهای مهم، از خاطر بزداید تا از پراکندگی برهد و نگرانی به خود راه ندهد.

اهمیت فوق‌العاده آغاز با «بسم الله»

در روایات اسلامی به قدری به این آیه از قرآن مجید اهمیت داده شده است که آن را هم‌ردیف «اسم اعظم الهی» معرفی کرده‌اند. امام علی بن موسی الرضا علیه‌السلام می‌فرمایند: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ أَقْرَبُ إِلَی اسْمِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ مِنْ نَاظِرِ الْعَیْنِ إِلَی بَیَاضِهَا»؛ بسم الله الرحمن الرحیم، به اسم اعظم خدا نزدیک‌تر از سیاهی چشم است، به سفیدی آن. (بحارالانوار، ج 89، ص 233)

آن‌چه از میان روایات امامان معصوم علیهم‌السلام درباره‌ی اهمّیت «بسم الله الرحمن الرحیم» به دست می‌آید عبارت است از:

1) امامان معصوم هیچ کاری را بدون گفتن این جمله آغاز نمی‌کردند.

2) سفارش می‌کردند غذا را با این جمله آغاز و اگر چند غذا تناول می‌کنید برای هر کدام جداگانه «بسم الله» بگویید و چنان‌چه فراموش کردید، جمله‌ی «بِسمِ الله عَلی اَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ» را بر زبان جاری کنید. این مطلب، به اهمیت فوق‌العاده شروع غذا با نام خداوند اشاره می‌کند. (الکافی، ج 6، ص 295)

3) بلند گفتن و آشکار کردن «بسم الله الرحمن الرحیم»، بسیار سفارش شده است. امام صادق علیه‌السلام می‌‌فرماید: «حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه‌السلام أَنَّهُ قَالَ التَّقِیَّةُ دِینِی وَ دِینُ آبَائِی فِی کُلِّ شَیْ ءٍ إِلَّا فِی تَحْرِیمِ الْمُسْکِرِ وَ خَلْعِ الْخُفَّیْنِ عِنْدَ الْوُضُوءِ وَ الْجَهْرِ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»؛ پدرم از پدرانش روایت کرده است که علی بن ابی طالب علیه السلام فرمود: تقیه در هر چیز، دین من و دین پدران من است؛ جز در تحریم مست‌کننده و در کندن کفش، [برای مسح] هنگام وضو و در بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحیم. (مستدرک الوسائل، ج 17، ص 68)

4) امام زین العابدین علیه‌السلام در فضیلت «بسم الله الرحمن الرحیم» می‌‌فرمایند: خداوند با سوره فاتحة الکتاب، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را بر تمام پیامبران برتری بخشید؛ به گونه‌ای که به احدی قبل از ایشان، این سوره را عطا نکرده بود؛ مگر آن‌چه که به سلیمان بن داود عطا کرد که همان بسم الله الرحمن الرحیم است. وی این جمله را بالاتر از تمام سرزمین‌هایی که به او ارزانی شده بود، می‌دانست. پس گفت: پروردگارا! چه کلمات عالی و شریفی است. این جمله از تمام سرزمین‌هایم که به من بخشیدی گرامی‌تر است. خداوند متعال فرمود: ای سلیمان! چگونه چنین نباشد در حالی که هیچ مرد و زنی نیست که مرا با این جمله بخواند مگر آن‌که هزار برابر ثوابی برای او مقرر می‌کنم که برای کسی که هزار برابر سرزمین‌های تو را صدقه می‌دهد، مقرر می‌نمایم. ای سلیمان! این جمله یک هفتم آن چیزی است که به محمد صلی الله علیه و آله سید پیامبران بخشیدم که همانا تمام فاتحة الکتاب است.

5) در اهمیت این جمله، همین بس که اگر حیوان حلال گوشتی بدون «بسم الله» ذبح شود، خوردن گوشت آن، حرام است. این حکم شرعی اسلام، حکایت از تأثیر فراوان «بسم الله» در امور دنیوی نیز دارد.

آثار گفتن بسم الله الرحمن الرحیم

1) در وضو

در تفسیر امام حسن عسکری علیه‌السلام در ثواب شروع وضو با بسم الله آمده است: « وَ إِنْ قَالَ فِی أَوَّلِ وُضُوئِهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ طَهُرَتْ أَعْضَاؤُهُ کُلُّهَا مِنَ الذُّنُوب»؛ و اگر گفت بسم الله در آغاز وضویش، باعث پاک شدن همه‌ی اعضا از گناهان می‌شود. (تفسیر امام حسن عسکری علیه‌السلام، ص 521)

رسول خدا صلی الله علیه و آله به فردی که درباره‌ی ثواب وضو سؤال داشت، فرمود: بدان! چون دستت در آب بری و بسم الله الرحمن الرحیم بگویی، گناهانی که دستهایت انجام داده فرو می‌ریزد و چون چهره‌ی خویش را بشویی، گناهانی که چشم‌هایت با نگاه کردنشان انجام داده‌اند از بین می‌رود، هم‌چنین گناهان دهانت که تلفظ کرده زدوده می‌شود و وقتی دو دست خود را از آرنج بشویی، گناهان، از دست راست و چپت فرو می‌ریزد و چون بر سر و پشت پاهای خود مسح کشی، گناهانی از بین می‌رود که قدم‌هایت به سوی آن‌ها گام برداشته‌اند. پس این، پاداش وضوی تو است. (وسائل الشیعه، ج 1، ص 393)

حضرت علی علیه‌السلام می‌فرماید: هر کس وضو بگیرد و نام خدا را ذکر کند (بسم الله الرحمن الرحیم بگوید) تمام بدنش پاک می‌شود و این وضو تا وضو[ی بعد]، خود کفاره‌ی گناهان میان دو وضو است و هر کس بسم الله نگوید، فقط اندام‌هایی که آب به آن‌ها رسید پاک می‌شود. (من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 50)

2) تعلیم به کودکان

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هرگاه معلّم به کودک بگوید: بگو: «بسم الله الرحمن الرحیم»، پس کودک بگوید: «بسم الله الرحمن الرحیم»، خداوند برای این کودک و پدر و مادر او و این معلّم، برائت [از آتش] خواهد نوشت. (مستدرک الوسائل، ج 4، ص 386 و 387)

3) هنگام افطار

امام کاظم علیه‌السلام از پدرانش نقل می‌فرماید: همانا برای هر شخص روزه‌دار، هنگام افطارش، دعای مستجابی است. پس هنگام لقمه‌ی نخست، بگو: «بسم الله یا واسع المغفرة اغفرلی» و در روایت دیگر است (که بگو) «بسم الله الرحمن الرحیم یا واسع المغفرة اغفرلی.» پس کسی که هنگام افطارش، این کلمات را بگوید، آمرزیده خواهد شد. (وسائل الشیعه، ج 10، ص 149)

4) هنگام دعا

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «لَا یُرَدُّ دُعَاءٌ أَوَّلُهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»؛ دعای آغاز شده با بسم الله الرحمن الرحیم رد نمی‌شود. (مجموعه‌ی ورام، ورام بن ابی فراس، انتشارات مکتبة الفقیه، قم، ج 1، ص 32)

5) هنگام گرفتاری

امام صادق علیه‌السلام درباره‌ی تأثیر «بسم الله» می‌فرماید: آیا برای زمان نابودی و هلاکت، کلماتی به تو بیاموزم؟ پس بگو: «بسم الله الرحمن الرحیم لا حول و لا قوّة الّا بالله العلیّ العظیم»، که خداوند به سبب آن، هر نوع بلایی را که بخواهد از تو دفع می‌کند. (وسائل الشیعه، ج 1، ص 393)

6) اثر «بسم الله» در دفع بلا

امام کاظم علیه‌السلام به مفضل بن عمر فرمود: ای مفضل! با «بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمْ و با قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد»، خود را از تمام مردم بپوشان. آن را سمت راست و چپ و مقابل و پشت سر و پایین و بالای خودت بخوان و هرگاه بر حاکم ظالمی وارد شدی و نگاهت به او که افتاد، آن را سه مرتبه بخوان و دست چپ خود را گره بزن، سپس آن را باز نکن تا از نزدش خارج شوی. (همان، ص 293)

7) هنگام خروج از منزل

امام باقر علیه‌السلام می‌فرماید: هر کس که از خانه‌اش خارج شود و «بسم الله الرحمن الرحیم» بگوید، دو فرشته به او می‌گویند: هدایت شدی و هرگاه بگوید: «لا حول و لا قوّة الّا بالله العلیّ العظیم»، به او می‌گویند: نگاه داشته شدی و هرگاه بگوید: «توکّلت علی الله»، به او می‌گویند: کفایت شدی. [در اینجا] شیطان می‌گوید: چه کار کنم با کسی که هدایت شده، نگاه داشته شده و کفایت شده است. (اعلام الدین، حسن بن ابی الحسن دیلمی، ص 394)

8) در مسائل زناشویی

امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید: هر یک از شما چون آهنگ کام بردن از همسر کند، خداوند را یاد کند (بسم الله الرحمن الرحیم بگوید)؛ زیرا هر کس هنگام نزدیکی، نام خدا را نبرد و فرزندی به وجود آورد شیطان در آن دخالت کرده باشد و این مطلب، با دوستی و دشمنی با ما مشخص می‌شود. (من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 404)

9) در شروع غذا

ابی سیار می‌گوید: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: «إِنِّی أَتَّخِمُ قَالَ سَمِّ قُلْتُ قَدْ سَمَّیْتُ قَالَ فَلَعَلَّکَ تَأْکُلُ أَلْوَانَ الطَّعَامِ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَتُسَمِّی عَلَی کُلِّ لَوْنٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَمِنْ هَاهُنَا تَتَّخِمُ»؛ من [هنگام خوردن غذا ناراحت می‌شوم و] تَخْمه می‌کنم. فرمود: [غذای خود را] با نام خدا آغاز کن، گفتم: چنین می‌کنم. فرمود: شاید غذاهای رنگارنگ می‌خوری؟ گفتم: بله. فرمود: بر هر رنگی نام خدا می‌بری؟ گفتم: نه. فرمود: پس بدین سبب ناراحت می‌شوی [و تَخْمِه می کنی.] (وسائل الشیعه، ج 24، ص 362)

آن‌چه گذشت، خلاصه‌ای از صدها روایت درباره‌ی فضیلت و آثار «بسم الله الرحمن الرحیم» بود؛ ولی متأسفانه، نوشتن این جمله در ابتدای نوشته‌ها کم‌رنگ شده است و احترام بایسته و شایسته به این کلام گزارده نمی‌شود؛ در حالی که در میان هزاران حدیث از ائمه‌ی اطهار علیهم‌السلام یک نوشته با کلمه‌ی بسمه تعالی و مشابه آن مشاهده نشده است.

منبع: مجله مبلّغان، شماره 115

تاريخ: ۱۳۹۳/۱۲/۳
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
نقد مسیحیت
کوثر هدایت 98
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
کارگاه مطالعات سینمایی
نقد عرفان های نوظهور
پاسخگویی به شبهات مذهبی
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal