حساب کاربری | عضویت    امروز: ۱۳۹۹ يکشنبه ۱۷ فروردين     
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
پایگاه فرهنگی تبلیغی رسالات:
 چرا فدک به مسلمانان نرسید؟
در مباحث فقهي بابي است به نام «فيئ» كه در كتاب جهاد و يا احياناً در باب صدقات از آن بحث مي‏شود: «فيئ» در لغت به معناي بازگشت است. مقصود از آن سرزمينهايي است كه بدون جنگ و خونريزي به تصرف حكومت اسلامي درآيد. ساكنان آن تحت شرايطي تابع حكومت اسلامي شوند.

فدك از بيتالمال نبود تا متعلق به همه مسلمانان باشد، بلكه از اموالي بود كه اختصاص به پيامبر اسلام داشت، كه هر جا صلاح مي‌‌دانست، به مصرف مي‏رساند. فدك از اموال خالص پيامبر صلی الله علیه و آله بود. (محمدباقر صدر، فدك في التاريخ، ص 36- 35، مركز الغدير للدراسات الإسلامية، ج 2)

اموال خالص به اموالي گفته مي‏شود كه متعلق به حاكم اسلامي است. پيامبر صلی الله علیه و آله به عنوان ولي مسلمانان در آن تصرف مي‏كند. مصرف پيامبر در امور جنگي و غيره نيز به صلاحديد ايشان بوده است.

در مباحث فقهي بابي است به نام «فيئ» كه در كتاب جهاد و يا احياناً در باب صدقات از آن بحث مي‏شود: «فيئ» در لغت به معناي بازگشت است. مقصود از آن سرزمينهايي است كه بدون جنگ و خونريزي به تصرف حكومت اسلامي درآيد. ساكنان آن تحت شرايطي تابع حكومت اسلامي شوند. اين نوع اراضي كه بدون مشقت و جنگ در اختيار پيامبر صلی الله علیه و آله قرار مي‏گرفت، مربوط به حكومت اسلامي بود. سربازان مسلمان در آن حقي نداشتند. پيامبر صلی الله علیه و آله درآمد آن‌‌ها را در مصالح اسلامي به مصرف مي‏رساند. گاهي ميان افراد مستحق تقسيم مي‏كرد. (تفسير نمونه، ج 23، ص 59 - 58)

محدثان و سيرهنويسان اتفاق دارند كه فدك «فيئ» بود، از اين رو از اموال خالص پيامبر صلی الله علیه و آله مي‏باشد، زيرا فدك هرگز با جنگ و غلبه فتح نشد، بلكه هنگامي كه خبر شكست خيبريان به دهكده فدك رسيد، اهالي آنجا حاضر شدند با پيامبر از در صلح وارد شوند و نيمي از اراضي فدك را در اختيار حضرت بگذارند. در برابر آن در انجام مراسم مذهبي خود كاملاً آزاد باشند. متقابلاً حكومت اسلامي امنيت منطقه آنان را تأمين كند. طبق صريح آيات و روايات اين گونه سرزمين‏ها از اموال خالص حاكم اسلامي است. در آيه‏هاي 6 و 7 سوره حشر مي‏خوانيم: «آنچه را خداوند به رسولش از آن‌‌ها (يهوديان) بازگرداند، چيزي است كه شما براي به دست آوردن آن زحمتي نكشيديد، نه اسبي تاختيد و نه شتري... آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چه را خداوند از اهل اين آبادي‏ها به رسولش بازگرداند، از آن خدا و رسول و خويشاوندان... او است.»

مضمون آيه اين است که اگر كفار، بدون جنگ چيزي را براي صلح و تسليم شدن دادند، مانند ساير غنايم جنگي نيست كه يك پنجم آن خمس و چهار پنجم آن ميان مجاهدان تقسيم شود، بلكه آنان سهمي ندارند و همه آن‌‌ها در اختيار پيامبر صلی الله علیه و آله قرار مي‏گيرد. (علي اكبر رشاد، دانشنامه امام علي(ع)، ج 8، ص 356، ج 10، ص 49، انتشارات فرهنگ و انديشه اسلامي)

امام رضا علیهالسلام فرمود: «هنگامي كه آيه "و آتِ ذالقربي حقه" نازل شد، پيامبر به فاطمه فرمود فدك از اموالي است كه بدون جنگ گرفته شده است و به من اختصاص دارد. سپس آن را در اختيار حضرت زهرا قرار داد.»

در آموزه‏هاي اسلامي، پيامبر صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهمالسلام اختيار دارند كه بيتالمال را هرجا كه صلاح ديدند، به مصرف برسانند. از سوي ديگر دلائل و شواهد نشان مي‏دهد كه اعطاي فدك به حضرت زهرا سلام الله علیها طبق دستور خداوند بود. پيامبر با بخشيدن فدك به حضرت زهرا دستور خدا را اطاعت كرده است. (همان، ص 359؛ بحارالانوار، ج 29، ص 128)

ابان بن تغلب گويد: «به امام صادق علیهالسلام گفتم: آيا پیامبر فدك را به فاطمه داد؟ امام فرمود: فدك از طرف خداوند براي فاطمه بود. (تفسير عياشي، ج 2، ص 287)

جمعي از مفسران شيعي و سني شأن نزول آيه «فأتِ ذالقربي حقَّه...» را خويشاوندان پيامبر دانسته‏اند. (تفسير نمونه، ج 16، ص 441)

جلال الدين سيوطي (متوفاي 909 هجري قمري) در تفسير خود مي‏نويسد: وقتي اين آيه نازل گرديد، پيامبر صلی الله علیه و آله فاطمه را خواست و فدك را به او داد. (سيوطي، الدرالمنثور، ذيل آيه 16 سوره اسراء)

ابو مريم گويد: هنگامي كه آيه «آت ذالقربي حقّه...» نازل شد، پيامبر فدك را به فاطمه اعطا كرد.

تاريخ زندگي پيامبر و خاندان او به خوبي گواهي مي‏دهد كه آنان هرگز دلبستگي به دنيا نداشته و چيزي كه از نظر آنان ارزشي نداشت، ثروت دنيا بود. با اين حال پيامبر فدك را به حضرت زهرا و خاندان علي علیهالسلام اختصاص داد. به نظر مي‏رسد. در خصوص اعطاي فدك به حضرت زهرا سلام الله علیها عوامل متعددي تأثيرگزار بوده‌‌‏اند كه به بعضي اشاره مي‏شود:

1) زمامداري مسلمانان پس از فوت پيامبر طبق تصريح مكرر حضرت، با اميرمؤمنان علیهالسلام بود. اين مقام به هزينه سنگيني نياز داشت. حضرت علي علیهالسلام براي اداره امور وابسته به منصب خلافت مي‏توانست از درآمد فدك به بهترين گونه استفاده كند. گويا دستگاه خلافت از پيشبيني پيامبر آگاه شده بود كه در همان روزهاي نخست، فدك را از دست خاندان پيامبر خارج كرد.

2) دودمان پيامبر كه مظهر كامل آن، يگانه دختر وي و نور ديدگانش حضرت حسن و حسين علیهما السلام بودند، بايد پس از فوت پيامبر به صورت آبرومندي زندگي كنند. حيثيت و شرف رسول اكرم و خاندان وي محفوظ بماند. براي تأمين اين منظور پيامبر فدك را به دختر خود بخشيد.

3) بيترديد اموال حضرت خديجه در گسترش اسلام و روند زندگي شخصي پيامبر صلی الله علیه و آله بسيار تأثيرگذار بود. پيامبر با اعطاي فدك به حضرت زهرا سلام الله علیها (يگانه دختر خديجه)، زحمات و ايثارگري‏هاي خديجه را خواست جبران كند. از اين رو فدك را به فاطمه سلام الله علیها بخشيد.

4) پيامبر صلی الله علیه و آله مي‏دانست كه گروهي كينه حضرت علي علیهالسلام را در دل دارند، زيرا بسياري از بستگان ايشان با شمشير وي در ميدان‏هاي جهاد كشته شده بودند. يكي از راه‌‌هاي زدودن كينه‏ها اين بود كه امام از طريق كمك‏هاي مالي از آنان دلجويي كند. عواطف آنان را به خود جلب نمايد. از سوي ديگر با بهره‏گيري از درآمدهاي فدك به حمايت از فقيران پرداخته؛ از اين طريق، موانع عاطفي كه بر سر راه خلافت او بود، از ميان برداشته شود. هرچند پيامبر فدك را به زهرا سلام الله علیها بخشيد، ولي درآمد آن در اختيار صاحب ولايت بود تا از آن، علاوه بر تأمين ضروريات زندگي خود، به نفع اسلام و مسلمانان استفاده كند.

5) ممكن است اعطاي فدك جنبه سياسي داشته باشد، يعني به گونهاي زمينهسازي براي امامت حضرت علي علیهالسلام و فرزندان معصومش باشد، با اين تحليل فدك تنها در ارتباط با حضرت فاطمه سلام الله علیها نبود، بلكه متعلق به فرزندانش نيز بود. برخورد حكومت‌‌ها در طول چند قرن اول با مسأله فدك اين نظر را تقريب مي‌‌كند كه تعاملات در فدك به گونه‌‌اي رنگ سياسي داشت، به همين خاطر برخي از حاكمان آن را به فرزندان حضرت فاطمه مي‌‌دادند. برخي ديگر از دست آنان مي‌‌گرفتند.

6) حضرت خديجه ثروت فراواني داشت. همه آن‌‌ها را در اختيار پيامبر قرار داد، حضرت از آن‌‌ها بهره گرفت و در راه اعتلاي كلمه الله و پيشرفت اسلام مصرف كرد. خديجه از دنيا رفت و ثروتي از او باقي نماند كه دخترش فاطمه سلام الله علیها از آن بهره گيرد، خداوند به پيامبرش دستور داد: به پاس فداكاري‌‌هاي حضرت خديجه و به عوض آن همه انفاق‌‌هاي آن بانوي بزرگ، فدك را به دخترش بدهد.

پينوشتها:

1. محمدباقر صدر، فدك في التاريخ، ص 36-35، 1415 - 1994 م، مركز الغدير للدراسات الإسلامية، ج2.

2. تفسير نمونه، ج 23، ص 59 - 58؛

3. علي اكبر رشاد، دانشنامه امام علي(ع)، ج 8، ص 356، ج10، ص 49، انتشارات فرهنگ و انديشه اسلامي.

 
تاريخ: ۱۳۹۳/۱۲/۱۶
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:
سامانه اعزام مبلغ دفتر تبلیغات سمتا
نقد مسیحیت
کوثر هدایت 98
نقد فرق تصوف و دراویش
تربیت مبلغ خواهران
کارگاه مطالعات سینمایی
نقد عرفان های نوظهور
پاسخگویی به شبهات مذهبی
زمانبندی امتحانات بینش مطهر
فراخوان جذب، گزینش و ارتقاء رتبه
پاتوق داستان
ایپرسش
دانلود نرم افزارهای مرکز ملی پاسخگویی
فرم ارسال اخبار شما
لینکستان سایت‌های مرتبط
آخرین اخبار سایر خبرگزاریها
  صفحه اصلی  |   گزارش از مطالب  |   درباره ما  |   اخبـــار  |   دانلود نرم افزار 
Copyright © 2010. All rights reserved.
Developed by WebBox Portal